Generated by Rank Math SEO, this is an llms.txt file designed to help LLMs better understand and index this website.

# EIS Kenniscentrum Insceten

## Sitemaps
- [XML Sitemap](https://kenniscentruminsecten.nl/sitemap_index.xml): Includes all crawlable and indexable pages.

## Pagina's
- [Netwerk Ecologische Monitoring (DUPLICEREN)](https://kenniscentruminsecten.nl/netwerk-ecologische-monitoring-dupliceren/): © Roy Kleukers
- [Bestuur](https://kenniscentruminsecten.nl/bestuur/): © Daan Drukker
- [Medewerkers](https://kenniscentruminsecten.nl/medewerkers/): © Menno Reemer
- [Landelijke Insectendag 2027](https://kenniscentruminsecten.nl/landelijke-insectendag-2027/): 6 februari 2027 - Burgers' Zoo, Arnhem. 
- [Type publicaties](https://kenniscentruminsecten.nl/type-publicaties/): Type PUBLICATIES Magazine Insecten Meer weten Entomologische Tabellen Meer weten VELDTABELLEN Meer weten EIS-rapporten Meer weten NEDERLANDSE FAUNISTISCHE MEDEDELINGEN Meer weten verspreidingsatlassen Meer weten Natuur van Nederland Meer weten SOORTZOEKERS Meer weten posters Meer weten zoekkaarten Meer weten EIS-Nieuwsbrief Meer weten Spined Meer weten Digitale kokerjuffer Meer weten Nieuwsbrief gallen Meer weten Tentakel Meer weten Kijk op Exoten Meer weten Nieuwsbrief gaasvliegen Meer weten Nieuwsbrief kniptorren Meer weten Nieuwsbrief Meetnet Hommels Meer weten Rode Lijsten Meer weten Literatuuroverzichten Meer weten overige uitgaven Meer weten Ga naar alle publicaties
- [Organisatie (DUPLICEREN)](https://kenniscentruminsecten.nl/organisatie-dupliceren/): EIS Kenniscentrum Insecten is een non-profitorganisatie. Opbrengsten uit opdrachten worden volledig besteed aan het ondersteunen van onderzoek, publicaties en natuurbescherming.
- [ANBI](https://kenniscentruminsecten.nl/anbi/): Stichting EIS Kenniscentrum Insecten is door de Belastingdienst erkend als een Algemeen Nut Beogende Instelling (ANBI) en is daarmee vrijgesteld van schenkings- en successierecht. Je kunt daarmee jouw giften aan EIS Kenniscentrum Insecten onder voorwaarden gedeeltelijk aftrekken van je belastingaangifte. 
- [Werken bij](https://kenniscentruminsecten.nl/werken-bij/): Heb jij een passie voor insecten en andere ongewervelden en wil je bijdragen aan het vergroten en delen van kennis hierover? Af en toe hebben we vacatures voor zowel betaalde als onbetaalde functies. Ook bieden we regelmatig stage- of afstudeeropdrachten aan op diverse niveaus. Heb je interesse? Neem dan contact op met eis@naturalis.nl.
- [Nieuwsbrief Meetnet Hommels](https://kenniscentruminsecten.nl/nieuwsbrief-meetnet-hommels/): De Nieuwsbrief over het Meetnet Hommels verschijnt binnenkort! Ondertussen kun je alvast meer informatie vinden over het Meetnet op deze pagina.
- [Nieuwsbrief kniptorren](https://kenniscentruminsecten.nl/nieuwsbrief-kniptorren/): In de Nieuwsbrief kniptorren worden nieuwtjes over Nederlandse soorten kniptorren gedeeld. De verschenen nummers zijn hier te vinden. Je kunt je hier aanmelden voor de nieuwsbrief.
- [Landelijke Insectendag](https://kenniscentruminsecten.nl/landelijke-insectendag/): © Quinten Kaarsemaker
- [Landelijke Insectendag 2026](https://kenniscentruminsecten.nl/landelijke-insectendag-2026/): 7 februari 2026 - Burgers' Zoo, Arnhem. 
- [Rode Lijsten](https://kenniscentruminsecten.nl/rode-lijsten/): Rode Lijsten zijn publicaties van de rijksoverheid waarin wordt nagegaan hoe het gaat met een bepaalde soortgroep: welke soorten zijn bedreigd of zelfs verdwenen en welke niet? Deze Rode Lijsten zijn gebaseerd op basisrapporten, die door EIS in samenwerking met het Ministerie en het CBS opgesteld zijn. De rapporten zijn hier te vinden.
- [Gaasvliegen nieuwsbrief](https://kenniscentruminsecten.nl/gaasvliegen-nieuwsbrief/): In de Nieuwsbrief Gaasvliegen worden nieuwtjes over Nederlandse soorten gaasvliegen en hun verwanten gedeeld. De verschenen nummers zijn hier te vinden onderaan de publicatiepagina. Je kunt je hier aanmelden voor de nieuwsbrief.
- [Links](https://kenniscentruminsecten.nl/links/): Links Nederlands Soortenregister Overzicht soorten planten, dieren en schimmels in Nederland Waarneming.nl Invoerportaal natuurwaarnemingen Nederland Bestuivers.nl Informatie over bijen en zweefvliegen EIS academie Leeromgeving insecten en ongewervelden Plantenparasieten van Nederland Overzicht van galvormers, mineerders en schimmels op planten voorkomen Verspreidingsatlas.nl Verspreidingskaarten Nederlandse soorten, op basis van de NDFF PESI Lijst van soorten planten, dieren en schimmels in Europa Bosmieren.nl Informatie over Nederlandse bosmieren Grasshoppers of Europe Overzicht Europese sprinkhanen en krekels Observation.org Invoerportaal natuurwaarnemingen wereld Diptera.info Nederlandse website over vliegen wereldwijd SoortenNL SoortenNL ondersteunt 9 natuurorganisaties die zich dag en nacht bezig houden met het monitoren en beschermen van soorten. NEV De Nederlandse Entomologische Vereniging (NEV) is een vereniging voor insectenspecialisten. hymenovaria.nl Stimuleert kennis over en respect voor bijen, mieren en wespen door middel van studiedagen en excursies Naturalis Biodiversity center Naturalis is het nationaal onderzoeksinstituut op het gebied van biodiversiteit, met een grote collectie en populaire tentoonstelling.
- [Pers](https://kenniscentruminsecten.nl/pers/): EIS is hét kenniscentrum voor ongewervelde dieren in Nederland. De stichting verricht en stimuleert onderzoek en geeft adviezen over beleid en beheer. Daarnaast is voorlichting en educatie een belangrijke taak. De werkorganisatie bestaat uit 17 professionals die het onderzoek uitvoeren en taxonomisch specialisten en waarnemers ondersteunen. 
- [Nieuwsbrief formulier](https://kenniscentruminsecten.nl/nieuwsbrief-formulier/): Voor meer informatie over de nieuwsbrief Tentakel, kijk hier. Inschrijven nieuwsbrief TENTAKEL
- [Donatieformulier](https://kenniscentruminsecten.nl/donatieformulier/): Voor meer informatie over doneren, kijk hier. Ben je al donateur, maar wil je je donateurschap wijzigen? Stuur dan een mail naar eis@naturalis.nl. Aanmelden donateur
- [Exotische spinnen](https://kenniscentruminsecten.nl/exotische-spinnen/): Spinnen zijn geharde dieren die vaak lang zonder voedsel of drinken kunnen. Geregeld komen er exotische spinnen in ons land terecht en enkele daarvan kunnen zich vestigen en populaties opbouwen. Er zijn drie soorten waaraan EIS momenteel extra aandacht besteed. Het gaat om zwarte weduwen en aanverwante soorten (Latrodectus-soorten) en zwerfspinnen (Phoneutria); deze spinnen worden zeer weinig naar ons land vervoerd, maar hun beet kan wel medische gevolgen hebben voor de mens. Ten derde volgen we de imports van de Spaanse stierspin (Macrothele calpeiana). Deze spin kan meekomen met potplanten uit Iberië, maar dat is niet de bedoeling want ze is in Spanje en Portugal een beschermde soort.
- [Exotische mieren](https://kenniscentruminsecten.nl/exotische-mieren/): Nederland komt als handels- en doorvoerland veel in aanraking met exoten. De handel in planten zorgt er voor dat er ook veel exotische mieren in ons land terecht komen. In totaal zijn er in ons land 39 gevestigde exoten vastgesteld, waarvan er ook 9 in het buitengebied voorkomen. De overige exoten komen alleen in verwarmde gebouwen voor. Naast deze soorten bestaat er ook een lange lijst met tientallen mierensoorten die naar Nederland versleept zijn, maar zich tot nu toe niet gevestigd hebben.  
- [Specialisten overzicht](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/): Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.
- [Netwerk Ecologische Monitoring](https://kenniscentruminsecten.nl/netwerk-ecologische-monitoring/): EIS coördineert een aantal meetprogramma’s om trends in aantallen en verspreiding te kunnen volgen van verschillende (groepen van) ongewervelden. Deze meetprogramma’s zijn onderdeel van het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM, zie NEM-website). Het NEM is een samenwerkingsverband tussen de overheid en een aantal particuliere gegevensbeherende organisaties (PGO’s), waaronder EIS Kenniscentrum Insecten en andere ongewervelden.
- [Aandachtsoorten](https://kenniscentruminsecten.nl/aandachtsoorten/): SOORTEN
- [Visie](https://kenniscentruminsecten.nl/visie/): © Bram Koese
- [Organisatie](https://kenniscentruminsecten.nl/organisatie/): EIS Kenniscentrum Insecten is in 1971 opgericht als onderdeel van de European Invertebrate Survey, een Europese organisatie, die als doel had Europese verspreidingskaarten te maken. EIS heeft zich in de jaren daarna ontwikkeld tot hét nationaal kenniscentrum over ongewervelde dieren. Een uitgebreider overzicht van de historie van de organisatie is hier te vinden. De jaarverslagen en meerjarenplannen zijn hier te vinden, onderaan de betreffende pagina. 
- [Samenwerken](https://kenniscentruminsecten.nl/samenwerken-2/): EIS Kenniscentrum Insecten werkt samen met diverse soortenorganisaties in het veld van natuurstudie en natuurbescherming en is vertegenwoordigd in SoortenNL. We werken ook samen met verschillende partners en kenniscentra, zoals Naturalis Biodiversity Center en Nederlandse Entomologische Vereniging (NEV).
- [Kijk op Exoten](https://kenniscentruminsecten.nl/kijk-op-exoten/): Kijk op Exoten maakt onderdeel uit van het Signaleringsproject Exoten, een initiatief van het Team Invasieve Exoten (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit). De nieuwsbrief wordt samengesteld door RAVON, in samenwerking met de andere soortenorganisaties. De nummers bevatten veel bijdragen over ongewervelde dieren en zijn hier te downloaden.
- [Tentakel](https://kenniscentruminsecten.nl/tentakel/): De Tentakel is de digitale nieuwsbrief van EIS Kenniscentrum Insecten. De nieuwsbrief wordt per mail verstuurd aan geïnteresseerden. Alle edities zijn via de publicatiepagina te vinden. 
- [SPINED](https://kenniscentruminsecten.nl/spined/): In de nieuwsbrief SPINED worden nieuwtjes over Nederlandse spinnen gedeeld. De verschenen nummers zijn op deze pagina te vinden. De afzonderlijke artikelen zijn te downloaden bij Natuurtijdschriften.nl. 
- [Gallennieuwsbrief](https://kenniscentruminsecten.nl/gallen-nieuwsbrief/): In de gallennieuwsbrief worden nieuwtjes over gallen in Nederland gedeeld. De verschenen nummers zijn hier te vinden. Je kunt je hier aanmelden voor de nieuwsbrief.
- [Digitale Kokerjuffer](https://kenniscentruminsecten.nl/digitale-kokerjuffer/): In de Digitale Kokerjuffer worden nieuwtjes over Nederlandse kokerjuffers gedeeld. De verschenen nummers zijn te downloaden op de publicatiepagina.
- [EIS-Nieuwsbrief](https://kenniscentruminsecten.nl/eis-nieuwsbrief/): De EIS-nieuwsbrief verscheen van 1983 tot 2023, in 78 afleveringen. Aanvankelijk was de nieuwsbrief vooral bedoeld als communicatiemiddel voor de EIS-werkgroepen, later werd het werkgroepennieuws aangevuld met nieuw verschenen publicaties, updates over projecten en andere nieuwtjes over ongewervelden. Sinds 2024 wordt de functie van de papieren nieuwsbrief overgenomen door de digitale nieuwsbrief Tentakel en het magazine Insecten. Alle nummers van de EIS-nieuwsbrief zijn op deze publicatiepagina te downloaden.
- [Activiteiten](https://kenniscentruminsecten.nl/activiteiten/): Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.
- [Landelijke Insectendag 2025](https://kenniscentruminsecten.nl/landelijke-insectendag-2025/): Zaterdag 1 februari, vond onze Landelijke Insectendag plaats in Flora Boskoop. Met ruim 330 bezoekers was het een recordeditie! Helaas konden we niet iedereen verwelkomen, omdat we het maximum aantal deelnemers hadden bereikt.
- [Literatuuroverzichten](https://kenniscentruminsecten.nl/literatuuroverzichten/): In de EIS-nieuwsbrief werd in het tweede nummer van het jaar steeds een overzicht opgenomen van publicaties op het gebied van Nederlandse ongewervelde dieren. Nu de nieuwsbrief in 2023 gestopt is worden deze overzichten apart gepubliceerd. Zowel de nieuwe overzichten als die uit eerdere jaren zijn op deze pagina te vinden.
- [Bureau](https://kenniscentruminsecten.nl/bureau/): Het bureau met deskundige medewerkers ondersteunt de specialisten en waarnemers bij het verzamelen en publiceren van hun kennis. Op het bureau is een ruime kennis aanwezig van beleidsrelevante ongewervelde dieren. In de afgelopen jaren hebben we opdrachten uitgevoerd voor onder meer provincies, gemeenten, bedrijven, ministeries, Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer, Naturalis Biodiversity Center en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. 
- [Exoten](https://kenniscentruminsecten.nl/exoten/): Door de globalisering van de handel wordt er niet alleen veel met producten gesleept, maar ook met insecten en andere ongewervelden. Sommige daarvan kunnen zich, soms in rap tempo, ontwikkelen tot zeer invasieve en problematische soorten.
- [glossary](https://kenniscentruminsecten.nl/glossary/)
- [Beschermen](https://kenniscentruminsecten.nl/beschermen/): Door onze kennis beschikbaar te maken leggen we de basis voor bescherming van bedreigde ongewervelden. Voor bijvoorbeeld vliegend hert en sprinkhanen stellen we concrete beschermingsplannen op.  
- [Zoekkaarten](https://kenniscentruminsecten.nl/zoekkaarten/): EIS geeft diverse zoekkaarten over Nederlandse ongewervelden uit. De meeste zijn hieronder te downloaden door op de link te klikken. Daarnaast kan een aantal zoekkaarten ook besteld worden via de webshop. 
- [Soortzoekers](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/): Premium Addons Kevers Aaskevers Aaskevers
- [Overige uitgaven](https://kenniscentruminsecten.nl/overige-uitgaven/): Naast de reguliere publicaties geeft EIS ook diverse losse publicaties uit. Deze zijn deels aan te schaffen via de webshop en soms ook als pdf te downloaden. Hieronder een overzicht.
- [Posters](https://kenniscentruminsecten.nl/posters-en-zoekkaarten/): Voor enkele projecten zijn posters gemaakt op A2-formaat. Illustraties/foto's door Daan Drukker, Theodoor Heijerman, Paul van Hoof, Jurriën van Deijk, Jeroen Hoek, Dave Appleton en Jeroen de Rond. Ze worden gratis uitgedeeld op de Landelijke Insectendag en andere meetings waarop EIS met een stand aanwezig is. Daarnaast zijn ze af te halen bij de receptie van Naturalis aan de Darwinweg 2 te Leiden. Via eis@naturalis.nl kun je aangeven welke en hoeveel posters je wilt hebben, wij leggen ze dan voor je klaar. 
- [Natuur van Nederland](https://kenniscentruminsecten.nl/natuur-van-nederland/): In de boekenserie Natuur van Nederland worden overzichtswerken van diergroepen in Nederland gepubliceerd. EIS Kenniscentrum Insecten geeft deze serie samen met Naturalis Biodiversity Center uit. De verschillende delen zijn via de reguliere boekhandel of antiquarisch te verkrijgen. Op Natuurtijdschriften.nl zijn de boeken per hoofdstuk te downloaden. Tot nu toe zijn de onderstaande delen verschenen. 
- [Verspreidingsatlassen](https://kenniscentruminsecten.nl/verspreidingsatlassen/): Voor diverse groepen zijn verspreidingsatlassen verschenen. Per deel worden verspreidingskaarten gepresenteerd met per soort een korte toelichting. De pdf's staan op Natuurtijdschriften.nl. Hieronder kunnen de afzonderlijke pdf's worden gedownload. Een aantal publicaties is verkrijgbaar via de webshop.
- [Nederlandse faunistische mededelingen](https://kenniscentruminsecten.nl/nederlandse-faunistische-mededelingen/): Dit tijdschrift wordt uitgegeven door EIS Kenniscentrum Insecten en Naturalis. Het bevat artikelen en korte mededelingen over ongewervelde dieren in Nederland, met onderwerpen als faunistiek, ecologie van een soort of soortgroep, naamlijsten, korte monografieën, determinatietabellen etc.  
- [EIS-Rapporten](https://kenniscentruminsecten.nl/eis-rapporten/): EIS Kenniscentrum Insecten doet veel opdrachten voor maatschappelijke partijen. Dit wordt vastgelegd in rapporten voor de opdrachtgevers. De meeste rapporten zijn op deze website te downloaden.
- [Veldtabellen](https://kenniscentruminsecten.nl/veldtabellen/): Voor verschillende soortgroepen zijn er veldtabellen en veldklappers gemaakt. Hieronder een selectie van verschenen delen, meer is te vinden op deze pagina. Klik op de link om de pdf te downloaden.
- [Magazine Insecten](https://kenniscentruminsecten.nl/magazine-insecten/): Het magazine Insecten bevat actuele, laagdrempelige bijdragen over insecten en andere ongewervelde dieren. In het blad wordt de bijzondere diversiteit aan vorm, kleur en gedrag voor het voetlicht gebracht. Het magazine verschijnt twee maal per jaar en wordt toegestuurd aan de donateurs van EIS Kenniscentrum Insecten. Kijk voor de opties op de donateurspagina.
- [Valse weduwe en andere Steatoda’s](https://kenniscentruminsecten.nl/valse-weduwe-en-andere-steatodas/): EXOTEN
- [Entomologische tabellen](https://kenniscentruminsecten.nl/entomologische-tabellen/): Entomologische Tabellen bevat rijk geïllustreerde determinatiesleutels voor diverse groepen insecten en andere ongewervelden. De serie verschijnt onregelmatig, maar er wordt naar gestreefd om één nummer per jaar te publiceren. Wie zich opgeeft als Donateur Plus van EIS Kenniscentrum Insecten krijgt Entomologische Tabellen thuis gestuurd. Voor de opties zie de donateurspagina. Leden van de NEV kunnen op de website aangeven of ze ET gratis willen ontvangen. Losse delen zijn te bestellen in de webshop. Download hier de aanwijzingen voor auteurs. 
- [Doneren](https://kenniscentruminsecten.nl/doneren/): EIS Kenniscentrum Insecten heeft als doelstelling:
- [Webshop](https://kenniscentruminsecten.nl/webshop/): © Sjoerd Kaarsemaker
- [Shop](https://kenniscentruminsecten.nl/shop/)
- [Contact](https://kenniscentruminsecten.nl/contact/): © Quinten Kaarsemaker
- [Over ons](https://kenniscentruminsecten.nl/over-ons/): EIS Kenniscentrum Insecten heeft als doelstelling:
- [Doe mee](https://kenniscentruminsecten.nl/doe-mee/): EIS Kenniscentrum Insecten brengt de ongewervelde dieren van Nederland in kaart en waar mogelijk bieden we bescherming voor bedreigde soorten. Daar kunnen we alle hulp bij gebruiken. Je kunt ons steunen door donateur te worden, waarnemingen te doen of deel te nemen aan de Landelijke Insectendag.
- [Winkelwagen](https://kenniscentruminsecten.nl/winkelwagen/): Bijwerken
- [Afrekenen](https://kenniscentruminsecten.nl/afrekenen/): Voornaam *
- [Mijn account](https://kenniscentruminsecten.nl/mijn-account/): Login Gebruikersnaam of e-mailadres *Vereist Wachtwoord *Vereist Onthouden Login Je wachtwoord vergeten?
- [Home](https://kenniscentruminsecten.nl/): EIS Kenniscentrum insecten

## Activiteiten
- [Landelijke Insectendag 2027](https://kenniscentruminsecten.nl/activiteiten/landelijke-insectendag-2027/): Op zaterdag 6 februari 2027 vindt de Landelijke Insectendag 2027 plaats in Burgers' Zoo te Arnhem. Het belooft weer een interessante dag te worden met diverse lezingen, een informatiemarkt en een speurtocht door de dierentuin. Je kunt je begin november opgeven voor deze dag, houd hiervoor de website en de Tentakel nieuwsbrief in de gaten. Mis het niet!
- [Sprinkhanenexcursie Nijmegen](https://kenniscentruminsecten.nl/activiteiten/sprinkhanenexcursie-nijmegen/): Op zaterdagmiddag 25 juli (13-16 uur) wordt er een sprinkhanenexcursie georganiseerd in de Hatertse Vennen bij Nijmegen. De excursie is geschikt voor zowel beginners als gevorderden. We gaan bekijken welke soorten we tegenkomen, hoe je de hoofdgroepen herkent, op welke kenmerken je moet letten en welke geluiden de sprinkhanen maken.
- [Sprinkhanenexcursie Assel](https://kenniscentruminsecten.nl/activiteiten/sprinkhanenexcursie-assel/): Op vrijdagmiddag 17 juli (13-16 uur) wordt er een sprinkhanenexcursie georganiseerd in Alkenschoten bij Assel. De excursie is geschikt voor zowel beginners als gevorderden. We gaan bekijken welke soorten we tegenkomen, hoe je de hoofdgroepen herkent, op welke kenmerken je moet letten en welke geluiden de sprinkhanen maken.
- [Gaasvliegenexcursie](https://kenniscentruminsecten.nl/activiteiten/gaasvliegenexcursie/): Op 19 juni wordt er een gaasvliegenexcursie georganiseerd in de Staatsbossen op Texel, om op zoek te gaan naar de zeldzame bruinrode gaasvlieg Nothochrysa capitata. Er zal gezocht worden met sleepnetten en gedurende de avond en nacht zullen nachtvlinderlakens opgesteld worden. Zo vergroten we hopelijk de kans om deze indrukwekkende soort te kunnen zien!
- [Beheerdersdag 2026](https://kenniscentruminsecten.nl/activiteiten/beheerdersdag-2026/): Op 25 september 2026 vindt de Beheerdersdag plaats. Het is dé ontmoetingsdag voor iedereen die werkt in bos, natuur en landschap, met uiteenlopende presentaties, workshops en excursies gericht op de beheerpraktijk. EIS zal op deze dag aanwezig zijn met een stand, met onder andere boeken en posters.
- [Wespentelling 2026](https://kenniscentruminsecten.nl/activiteiten/wespentelling-2026/): Nationale Wespentelling 2026 – tel je mee?
- [Hommeltuintelling](https://kenniscentruminsecten.nl/activiteiten/hommeltelling/): Welke soorten hommels vliegen er in jouw tuin? Tel op vrijdag 29 tot en met zondag 31 mei mee met de hommeltuintelling en ontdek samen met ons welke soorten dat zijn. Om beter inzicht te krijgen in deze bijzondere insecten wordt er jaarlijks een tuintelling georganiseerd. Doe mee en draag bij aan de kennis van hommels in tuinen.
- [Nationale bijentelling](https://kenniscentruminsecten.nl/activiteiten/nationale-bijentelling-2/): Doe mee met de Nationale bijentelling van 16 tot en met 20 april 2026!
- [Sprinkhanenexcursie Kekerdom (Ooijpolder)](https://kenniscentruminsecten.nl/activiteiten/sprinkhanenexcursie-kekerdom-ooijpolder/): Zaterdag 26 juli, 11-15 uur: Kekerdom (Ooijpolder) Gelderland.
- [Sprinkhanenexcursie Loonse en Drunense Duinen](https://kenniscentruminsecten.nl/activiteiten/sprinkhanenexcursie-loonse-en-drunense-duinen/): Vrijdag 25 juli,13-15.30 uur: Loonse en Drunense Duinen (Noord-Brabant).
- [Collegereeks: Wat weten we van natuur?](https://kenniscentruminsecten.nl/activiteiten/collegereeks-wat-weten-we-van-natuur/): Op vrijdag 20 juni start SoortenNL met een gratis online collegereeks over wat we in Nederland weten van de natuur – dit in een poging een zinvol debat mogelijk te maken over natuurkwaliteit. De colleges duren van 12.00 tot 13.30 uur en zijn ook online terug te kijken.
- [Cursus bijvriendelijk beheer op forten](https://kenniscentruminsecten.nl/activiteiten/cursus-bijvriendelijk-beheer-op-forten/): do 11 september 2025 15:00 - 17:00, Fort bij Vechten Achterdijk 12, 3981 HB Bunnik
- [Bijvriendelijk beheer op forten: cursus voor groen- en natuurbeheerders](https://kenniscentruminsecten.nl/activiteiten/bijvriendelijk-beheer-op-forten-cursus-voor-groen-en-natuurbeheerders/): do 10 juli 2025 15:00 - 17:00, Fort Maarsseveen: Herenweg 3 3602 AM Maarssen
- [Nationale bijentelling](https://kenniscentruminsecten.nl/activiteiten/nationale-bijentelling/): De Nationale bijentelling is van 10 tot en met 14 april. Voor meer informatie kijk hier op de website van Nationalebijentelling.nl
- [Wespentelling](https://kenniscentruminsecten.nl/activiteiten/wespentelling/): De Nationale wespentelling is van 16 augustus tot en met 24 augustus 2025. Kijk hier op de website van Tuintelling.nl voor meer informatie of kijk op de website van De Wespenstichting.
- [Landelijke insectendag 2026](https://kenniscentruminsecten.nl/activiteiten/landelijke-insectendag-2026/): Op 7 februari 2026 vindt de Landelijke Insectendag 2026 plaats in Burgers Zoo te Arnhem. Het belooft weer een interessante dag te worden met diverse lezingen, een informatiemarkt en een speurtocht door de dierentuin. Je kunt je binnenkort opgeven voor deze dag, houd hiervoor de website en de Tentakel nieuwsbrief in de gaten. Mis het niet!
- [Kennisspecial Groen Traineeship](https://kenniscentruminsecten.nl/activiteiten/activiteit-ver-vooruit/): Meer informatie volgt nog
- [Activiteit in verleden](https://kenniscentruminsecten.nl/activiteiten/activiteit-in-verleden/)

## Actueel
- [Langverwacht: alle Limburgse slakken in kaart gebracht](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/langverwacht-alle-limburgse-slakken-in-kaart-gebracht/): Nature Today 4-OKT-2026 - In het kalkrijke Zuid-Limburg leven landslakken die je nergens anders in ons land ziet. Ook de verdere provincie is rijk. In een onlangs verschenen boek zijn alle meer dan honderd soorten uit heel Limburg uitgebreid behandeld en op de kaart gezet. Een groots eindproduct van een meer dan vijfentwintig jaar durend mammoetproject. Is het project nu afgerond? Nee, want er is alweer nieuws!
- [Webinar: Beheer van Bijenlandschappen](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/webinar-beheer-van-bijenlandschappen/): Nature Today 7-OKT-2026 - Graag nodigen Stichting Deltaplan Biodiversiteitsherstel en de Nationale Bijenstrategie je uit voor een webinar over beheer van bijenlandschappen op maandag 26 oktober van 13.00 tot 14.30 uur. Veel initiatiefnemers zijn inmiddels bekend met de uitgangspunten van ecologisch beheer. Maar wat gebeurt er daarna? Deze webinar geeft meer duidelijkheid over het langjarig beheer van bijenlandschappen.
- [Motmuggen steeds beter in beeld](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/motmuggen-steeds-beter-in-beeld/): Nature Today 4-OKT-2026 - Motmuggen zijn kleine mugjes met harige vleugeltjes die zijwaarts uitsteken. Tot voor kort was er nog maar weinig bekend over de soorten in Nederland. Tot Weia Reinboud geïntrigeerd raakte door deze minibeestjes. Inmiddels heeft ze zich verdiept in de Nederlandse soorten. Ze heeft een veldgids samengesteld waarmee geïnteresseerden zelf motmuggen kunnen determineren.
- [Vroege Vogels: Knutten, knutten en nog meer knutten!](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/vroege-vogels-knutten-knutten-en-nog-meer-knutten/): Rond 2012 zijn grote stukken landbouwgrond in het Wisselse Veen omgevormd tot moerasgebied vol bloemen en insecten. Dit is ook gunstig voor de knutjes, kriebelige mugjes die daar talrijk aanwezig zijn. Met pyramidevallen wordt gemonitord welke soorten er voorkomen en of de knutjes in aantallen toenemen.
- [Vroege Vogels: Kleurrijke insecten bij de bron van de Verloren Beek](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/vroege-vogels-kleurrijke-insecten-bij-de-bron-van-de-verloren-beek/): In de aflevering van Vroege Vogels van afgelopen zondag zoekt entomoloog Maartje Vijgenboom naar schorpioenvliegen in het Wisselse Veen. Al wegzakkend in het drijfzand laat ze het verschil tussen mannetjes en vrouwtjes zien: mannetjes bezitten de kenmerkende schorpioenstaart, die bij de vrouwtjes ontbreekt. Ook de gewone gaasvlieg komt nog even om de hoek kijken!
- [Het vliegend hert: een stuwwalkever](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/het-vliegend-hert-een-stuwwalkever/): In de aflevering van Vroege Vogels van afgelopen zondag stond de grootste kever van Nederland in de belangstelling: het vliegend hert. Ecoloog Mark Zekhuis monitort de soort in Springendal, dat deel uitmaakt van een stuwwalcomplex. Dankzij hun warme hellingen zijn stuwwalcomplexen ideaal voor de warmteminnende vliegend herten. De volwassen dieren zijn te vinden op bloedende eiken, waar ze zich voeden met het zoete plantensap. De larven leven daarentegen van hout dat is aangetast door witrotschimmels. Ze kunnen maar liefst acht jaar onder de grond leven voordat ze zich verpoppen tot volwassen kever.
- [Het 7-vinkjesproject op #2 van de Duurzame 100 van Trouw!](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/het-7-vinkjesproject-op-2-van-de-duurzame-100-van-trouw/): Nature Today 10-SEP-2026 - Het 7-vinkjesproject van Urgenda staat op nummer 2 in de Duurzame Top 100 voor Landbouw en Voedsel van Trouw. Deze lijst is een initiatief van Trouw en laat zien welke vernieuwende initiatieven Nederland op dit moment rijk is. Urgenda is samen met 20 boeren in 2025 gestart om in 10 jaar tijd de omslag te maken naar natuurinclusieve en regeneratieve landbouw die voldoet aan de 7 vinkjes.
- [Subsidie voor 26 aankomende bijenlandschappen](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/subsidie-voor-26-aankomende-bijenlandschappen/): Nature Today 9-SEP-2026 - Dit voorjaar konden organisaties opnieuw subsidie aanvragen om een bijenlandschap te ontwikkelen. Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur stelde vanuit de Nationale Bijenstrategie budget beschikbaar. Door extra budget krijgen maar liefst 26 projecten subsidie voor hun bijenlandschap!
- [Vijf cicaden](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/vijf-cicaden/): In een artikel in vaktijdschrift Entomologische Berichten worden vijf cicaden als nieuw voor Nederland gemeld. De spoorcicade Stiroma bicarinata was eerder afgevoerd van de Nederlandse lijst, maar is nu echt gevonden. De Noord-Amerikaanse soort Metcalfa pruinosa, die al in een groot deel van Zuid-Europa voorkomt, werd aangetroffen in een tuincentrum. De soort behoort tot de Flatidae, een nieuwe familie voor Nederland. De op bamboe levende cicade Bamboosella dimorpha werd pas in 2025 beschreven op basis van dieren uit Zuid-Europa en in hetzelfde jaar ook in Nederland ontdekt. In 2025 werd bij een antiquair in Zierikzee een entomologische collectie aangetroffen. Een eerste inspectie leverde een nieuwe soort voor Nederland op: Cosmotettix caudatus. In 2025 werd deze soort ook in Limburg gefotografeerd. Paralimnus rotundiceps is een dwergcicade die op riet leeft. De soort werd in 2024 voor het eerst in Nederland aangetroffen in een lichtval in Zuid-Limburg.
- [Slankpootvliegenparadijs Gelderse Poort](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/slankpootvliegenparadijs-gelderse-poort/): Tijdens het 5000-soortenjaar in De Gelderse Poort in 2022 werden twee gebieden onderzocht met Malaisevallen. Onder het zo verzamelde materiaal bevonden zich 6.052 slankpootvliegen die op naam werden gebracht door slankpootvliegenexpert Marc Pollet. Het bleek om maar liefst 104 soorten te gaan, bijna 40% van de Nederlandse slankpootvliegenfauna. Zo’n 75% van de aangetroffen soorten zijn als zeldzaam te beschouwen. Daaronder waren twee uitgestorven gewaande soorten: Lamprochromus semiflavus en Sciapus albifrons. Twee soorten waren nog niet eerder in Nederland aangetroffen: Dolichopus nimbatus en Thrypticus nigricauda.
- [Bijenruiter biedt nestgelegenheid voor insecten](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/bijenruiter-biedt-nestgelegenheid-voor-insecten/): Nature Today 2-SEP-2026 - Achttien insectensoorten maken dankbaar gebruik van de geplaatste bijenruiters binnen het project de Hollandse Bijenlinie. Zowel wespen als bijen voelen zich er thuis en bewonen de bijenruiter in sommige gevallen zelfs al binnen twee weken na plaatsing. Het initiatief is een succes!
- [Kirby’s langsteelgraafwesp verovert Nederland in rap tempo](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/kirbys-langsteelgraafwesp-verovert-nederland-in-rap-tempo/): Nature Today 7-SEP-2026 - Pas in 2019 werd Kirby’s langsteelgraafwesp voor het eerst in Nederland gezien. De eerste jaren bleef deze prachtige wesp beperkt tot enkele plekken in Limburg. Daarna nam de verspreiding snel toe. Dit jaar was er een explosieve toename van het aantal waarnemingen van deze wesp: van negen in 2025 naar 208 in 2026.
- [Bijenwolven en spinnendoders in botanische tuin](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/bijenwolven-en-spinnendoders-in-botanische-tuin/): Nature Today 30-AUG-2026 - Van 15 tot en met 23 augustus vond de Nationale Wespentuintelling plaats. Meer dan 250 deelnemers liepen verspreid over Nederland een half uur door hun tuin om daarna de waargenomen wespen in te voeren. De Leidse Hortus deed dit jaar voor de tweede achtereenvolgende keer mee. Opnieuw hielp entomoloog Aglaia Bouma met het tellen en op naam brengen van de waargenomen wespen, zweefvliegen en bijen.
- [Op zoek naar de vermiljoenkever](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/op-zoek-naar-de-vermiljoenkever/): In Natuurlijk Zoëy gaan Eddy Zoëy en Rick Buesink van EIS Kenniscentrum Insecten op zoek naar de vermiljoenkever in de bossen bij Doorn. De vermiljoenkever is vanuit Slovenië en Duitsland opgeschoven naar Nederland en komt hier voor sinds 2012. Het is een rode keversoort die sterk afgeplat is voor een leven onder schors van dode bomen, met name populieren. Zowel de larven als de imago’s kunnen sterke gelijkenis vertonen met andere rode kevers die van dood hout afhankelijk zijn, zoals te zien is in deze aflevering.
- [Nationale Wespentelling 2026: meer of minder wespen?](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/nationale-wespentelling-2026-meer-of-minder-wespen/): Nature Today 9-AUG-2026 - Van 15 tot 23 augustus 2026 vindt de Nationale Wespentelling 2026 plaats. Iedereen kan meedoen door in die periode een half uurtje wespen te tellen in de tuin. De Wespentelling geeft een indruk van de soorten en aantallen wespen die in tuinen voorkomen. En van de onderlinge verhoudingen tussen die soorten.
- [Hoe algemeen is de geelnekdrooghouttermiet](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/hoe-algemeen-is-de-geelnekdrooghouttermiet/): Nature Today 10-AUG-2026 - Van de geelnekdrooghouttermiet worden kolonies naar Nederland vervoerd. Dit gebeurt zonder dat de insecten gezien worden, namelijk onzichtbaar in hout van planten uit het Middellandse Zeegebied. Aangezien deze planten erg populair zijn, is het te verwachten dat de soort op veel plekken kolonies heeft.
- [Het wordt weer heidelibellentijd](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/het-wordt-weer-heidelibellentijd/): Nature Today 23-JUL-2026 - De komende maanden zijn er veel heidelibellen te zien. De nazomer is toptijd voor deze – vaak rode – libellen. Sommige mensen vinden ze erg moeilijk op naam te brengen, maar als je weet waarop je moet letten, is het vaak best te doen. Er zijn drie zeer algemene soorten die verspreid door het hele land te zien zijn en een aantal andere die plaatselijk talrijk kunnen zijn, maar zeker niet overal.
- [Schorpioen in schooltas](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/schorpioen-in-schooltas/): Op 16 juli 2025 werd in Tilburg een levende schorpioen aangetroffen in een pakje uit China, met een online bestelde schooltas. Het zwangere vrouwtje werd in Dierenpark De Oliemeulen opgevangen en daar werden vrijwel direct vijf jongen geboren. Helaas overleden kort daarop alle individuen. Aan de hand van foto’s kon vastgesteld worden dat het om de Chinese gouden schorpioen Olivierus martensii ging. Deze soort is in verschillende Aziatische landen buiten het natuurlijke verspreidingsgebied geïntroduceerd. In Engeland zijn er ook al twee vondsten gedaan in pakketjes uit China. Door het voorkomen in de buurt van mensen en de toenemende aanvoer van producten uit China bestaat de kans dat de Chinese gouden schorpioen zich ook in Europa vestigt.
- [Nieuwe soortzoeker meikevers!](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/nieuwe-soortzoeker-meikevers/): De soortzoeker meikevers en verwanten is verschenen! Met de soortzoeker is het mogelijk om onder andere de mei-, juni- en julikevers uit elkaar te houden op basis van diverse, goed zichtbare kenmerken. Meikevers behoren tot de familie van de bladsprietkevers en kunnen in de lente talrijk aanwezig zijn. Maar let op: er zijn twee soorten meikevers die sterk op elkaar lijken, namelijk de gewone meikever en de bosmeikever. Met behulp van de soortzoeker zijn deze soorten goed te onderscheiden van elkaar en van andere gelijkende soorten, zoals bijvoorbeeld de Sallandkever en roestbruine bladsprietkever. Deze laatste twee soorten zou je nu overigens nog tegen kunnen komen, in tegenstelling tot de meikevers. Die komen volgend jaar pas weer tevoorschijn.
- [Goed nieuws voor insecten: ecologisch bermbeheer steeds vaker de standaard](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/goed-nieuws-voor-insecten-ecologisch-bermbeheer-steeds-vaker-de-standaard/): Nature Today 22-JUL-2026 - Steeds meer beheerders kiezen voor ecologisch bermbeheer en dat is goed voor vlinders, wilde bijen en andere bestuivers. Ook de landelijke media besteden er inmiddels aandacht aan. Uit recent onderzoek blijkt opnieuw dat insectenvriendelijk maaibeheer volgens de Kleurkeur-richtlijnen zorgt voor meer biodiversiteit in bermen. Een ontwikkeling waar De Vlinderstichting al jaren voor pleit.
- [Calicotrivierkreeft dient zich aan in Nederland](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/calicotrivierkreeft-dient-zich-aan-in-nederland/): Nature Today 13-JUL-2026 - Nederland is koploper in Europa als het gaat om problematiek die door verschillende invasieve uitheemse rivierkreeften wordt veroorzaakt. Momenteel hebben zich populaties van zeven soorten uitheemse rivierkreeften in ons land gevestigd. In 2025 werd een achtste uitheemse soort rivierkreeft voor het eerst in ons land gevonden: de calicotrivierkreeft.
- [Pizza met kopvleksponsgaasvlieg](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/pizza-met-kopvleksponsgaasvlieg/): Op 7 juni 2024 werd door EIS Kenniscentrum Insecten een gaasvliegenexcursie georganiseerd in Zuid-Limburg. Na een teleurstellende eerste dag met weinig gaasvliegen werd er pizza gegeten langs de Geul bij Epen. Nog voordat de pizza op was sloeg Pepijn Andelbeek nog één keer zijn net uit in de takken van bomen langs de beek. Met succes want er zaten flink wat sponsgaasvliegen in. Er werd eerst gedacht aan de gewone sponsgaasvlieg Sisyra nigra, maar de kop bleek lichter met een donkere vlek in het midden. Het bleek een nieuwe soort voor Nederland te zijn: de kopvleksponsgaasvlieg S. bureschi. Deze soort is beschreven uit de Balkan en heeft zich de afgelopen decennia richting het noordwesten uitgebreid.
- [Ecologisch slootbeheer, hoe doe je dat in aanwezigheid van invasieve rivierkreeften?](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/ecologisch-slootbeheer-hoe-doe-je-dat-in-aanwezigheid-van-invasieve-rivierkreeften/): Nature Today 29-JUN-2026 - Sloten vormen een uitgebreid en karakteristiek netwerk in het Nederlandse landschap. Voor de instandhouding worden ze periodiek beheerd. Bij ecologisch slootbeheer wordt rekening gehouden met planten en dieren die in en langs de sloot leven. Maar hoe doe je dat als ze worden leeggegeten door invasieve Amerikaanse rivierkreeften?
- [Speuren naar larven van de rivierrombout](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/speuren-naar-larven-van-de-rivierrombout/): Nature Today 23-JUN-2026 -Het is weer de tijd van de rivierrombout! Tussen half juni en half juli kruipen de larven van deze zeldzame libel de rivierstrandjes op om 'uit te sluipen'. Ga mee op zoek naar de larvenhuidjes en draag zo je steentje bij aan het verspreidingsonderzoek naar deze soort.
- [NFM 67 uitgebracht!](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/nfm-67-uitgebracht/): Er zijn weer tien nieuwe artikelen uitgebracht van Nederlandse Faunistische Mededelingen, waarin melding wordt gedaan van diverse nieuwkomers. Zo zijn er twee nieuwe spinachtigen voor Nederland waargenomen: de kaphooiwagen en de nistrilspin, beide aangetroffen in de Millingerwaard bij Nijmegen. Daarnaast zijn er enkele exoten opgedoken, waaronder twee nieuwe bidsprinkhanen, de Calicotrivierkreeft, een Chinese gouden schorpioen en Australische bladvlooien die op Eucalyptus te vinden zijn.
- [Sök! Hoe Zweedse speurhonden verboden landplatwormen opsporen](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/sok-hoe-zweedse-speurhonden-verboden-landplatwormen-opsporen/): Nature Today 15-JUN-2026 - Regels voor schadelijke exoten worden steeds strenger. Potplanten voor de export moeten bijvoorbeeld vrij van bepaalde schadelijke landplatwormen zijn, maar hoe krijg je dat voor elkaar? In Zweden hebben ze honden getraind om deze dieren op te sporen.
- [Wilde bijen op EIS-academie, nieuw lesmateriaal!](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/wilde-bijen-op-eis-academie-nieuw-lesmateriaal/): EIS Kenniscentrum Insecten heeft nieuwe cursussen gelanceerd! Deze behandelen twee leuke soortgroepen van de wilde bijen: de sachembijen en de maskerbijen.
- [Bijzondere bijen op Utrechtse forten](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/bijzondere-bijen-op-utrechtse-forten/): Afgelopen twee jaar is volop onderzoek gedaan naar wilde bijen en zweefvliegen op Utrechtse forten. De resultaten zijn verbluffend: maar liefst een derde van alle wilde bijensoorten die in Nederland voorkomen, is op de forten aangetroffen!
- [Living Planet Report](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/living-planet-report/): Nature Today 9-JUN-2026 - Het Living Planet Report Nederland van het Wereld Natuur Fonds verschijnt elke twee jaar. Het brengt in kaart hoe het gaat met de biodiversiteit en natuur in Nederland. In de vijfde editie staat zoetwaternatuur centraal. Het rapport laat zien dat eerder herstel onder druk staat, maar ook dat er duidelijke kansen zijn om de zoetwaternatuur weer vlot te trekken, als we nu de juiste keuzes maken.
- [Vacature directeur EIS Kenniscentrum Insecten – Verlopen](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/vacature-directeur-eis-kenniscentrum-insecten/): Heb jij hart voor biodiversiteit en natuuronderzoek? EIS Kenniscentrum Insecten zoekt een nieuwe directeur! Samen met een enthousiast team van 20 collega’s werk je aan onderzoek, kennisdeling en bescherming van insecten en andere ongewervelden in Nederland. Een unieke kans om leiding te geven aan een organisatie met grote betekenis voor natuur en biodiversiteit.
- [Gemaskerde bostangwesp duikt op in de Kennemerduinen](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/gemaskerde-bostangwesp-duikt-op-in-de-kennemerduinen/): Tangwespen hebben hun naam te danken aan het grijporgaan aan de voorpoten van het vrouwtje. Als een soort miniatuur-bidsprinkhaan gebruikt zij deze tang om cicaden te vangen en met een steek te verdoven. Nadat er een eitje op de cicade is afgezet wordt deze losgelaten en komt al snel weer bij. De larve steekt alleen met de kop door de huid en voedt zich met de hemolymfe (insectenbloed) terwijl de cicade nog geruime tijd normaal doorleeft. Tijdens een onderzoek aan de insectenfauna in de Kennemerduinen ving tangwespen-expert Jeroen de Rond een mannetje van de gemaskerde bostangwesp Anteon faciale. Deze soort was tot nu toe alleen bekend van het Zweedse Gotland en uit het Britse Lancashire. De precieze gastheren zijn niet bekend, maar uit de betanding van de grijpers is af te leiden dat dit dwergcicaden uit de onderfamilie Deltocephalinae zullen zijn.
- [Aantal soorten termieten in Nederland neemt snel toe](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/aantal-soorten-termieten-in-nederland-neemt-snel-toe/): Nature Today 9-JUN-2026 - Nog geen zeven jaar geleden werd vastgesteld dat er in Nederland een kolonie was van een termietensoort. In 2024 werden twee andere termietensoorten gevonden en het aantal soorten met een of meerdere kolonies is inmiddels opgelopen tot zes. Hoe zien ze eruit en hoe komen ze in Nederland?
- [Kijk op Exoten 53](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/kijk-op-exoten-53/): De nieuwste editie van de digitale nieuwsbrief Kijk op Exoten (nr. 53) is verschenen! In dit nummer vind je ons artikel over exotische bidsprinkhanen die (heel soms) in Nederland voorkomen. Verder lees je interessante bijdragen over onder meer de opkomst van de gemaskerde heremietkreeft, exotische paddenstoelen in tropische kassen en de explosieve uitbreiding van meerkikkers.
- [Aardhommel-groep meest geteld tijdens hommeltuintelling 2026](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/aardhommel-groep-meest-geteld-tijdens-hommeltuintelling-2026/): Nature Today 3-JUN-2026 - In het weekend van 29 tot en met 31 mei 2026 vond de hommeltuintelling plaats. In totaal waren er 1271 tellers, die samen 1632 tellingen deden. De aardhommel-groep werd het meest geteld. De akkerhommel en tuinhommel volgden respectievelijk op plaats twee en drie. De steenhommel werd van de zes tuinsoorten het minst gezien.
- [Tel mee met de hommeltuintelling op 29 tot en met 31 mei](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/tel-mee-met-de-hommeltuintelling-op-29-tot-en-met-31-mei/): Nature Today 21-MEI-2026 - In het weekend van 29 tot en met 31 mei 2026 vindt de eerste hommeltuintelling plaats. Via het Meetnet Hommels weten we welke soorten veel en weinig in Nederland voorkomen, maar hoe zit dat in onze tuinen? Kom er samen met ons achter welke hommelsoorten er in jouw tuin vliegen! Meedoen kan via tuintelling.nl, waar je je nu al kunt aanmelden.
- [Eikenzandbij in De Levende Natuur](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/eikenzandbij-in-de-levende-natuur/): Recent verscheen een artikel over de terugvondst van de eikenzandbij op de Nijmeegse stuwwal in het tijdschrift De Levende Natuur. Hierin valt te lezen dat met het juiste beheer een zeer bijzondere bijensoort een plek kan herkoloniseren en daarmee een ware bijenparel met maar liefst 134 soorten op slechts 1 hectare kan worden hersteld. Het artikel is hier te vinden.
- [De jacht op cijfers: Hoe staat het vliegend hert er echt voor?](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/de-jacht-op-cijfers-hoe-staat-het-vliegend-hert-er-echt-voor/): Nature Today 18-MEI-2026 - Transectdata van het vliegend hert tot en met 2024 laten een onzekere dalende trend zien, maar het recordjaar 2025 benadrukt de grote natuurlijke schommelingen van deze soort. Voor betrouwbare conclusies over de ontwikkelingen van het vliegend hert in Nederland is de continuïteit van de tellingen door vrijwilligers van onschatbare waarde.
- [Meer activiteiten dan ooit tijdens Week van de Biodiversiteit](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/meer-activiteiten-dan-ooit-tijdens-week-van-de-biodiversiteit/): Nature Today 13-MEI-2026 - Dit jaar zijn er tijdens de Week van de Biodiversiteit – 15 tot en met 25 mei – meer dan 260 activiteiten; een record. Theo Briggeman, landelijk voorzitter van initiatiefnemer KNNV, is blij: "Zo kunnen steeds meer mensen kennismaken met de biodiversiteit in hun omgeving en de mensen ontmoeten die zich inzetten om die natuur te tellen, erover te vertellen en te beschermen."
- [Motmuggen herkennen van foto](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/motmuggen-herkennen-van-foto/): Motmuggen kunnen door toenemende mogelijkheden van macrofotografie steeds beter vastgelegd worden. Zo worden allerlei kenmerken inzichtelijk op het beeldscherm en zijn er daardoor meerdere nieuwe soorten voor ons land vastgesteld. Het gaat om Clytocerus rivosus, Lepiseodina latipennis en Seoda labeculosa. Daarnaast is het voorkomen van Pericoma blandula, die om onduidelijke reden op de Nederlandse soortenlijst stond, nu bevestigd. Motmuggen zijn prachtige insecten en er blijkt nog veel te ontdekken; de toenemende aandacht voor deze groep zal ongetwijfeld tot nog meer verrassingen leiden.
- [Kortschildkever uit boomzwammen](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/kortschildkever-uit-boomzwammen/): De kortschildkever Atheta liturata komt in veel Europese landen voor, zowel in het zuiden als bijvoorbeeld in Engeland en Noorwegen. Toch is hij pas in 2023 voor het eerst waargenomen in Nederland. De kleine kever vliegt goed en hij is inmiddels bekend uit vier provincies. Hij leeft in zwavelzwammen en andere boomzwammen, die niet zeldzaam zijn in ons land en ook vroeger al vaak op kevers werden onderzocht. Het lijkt er dus op dat deze kortschildkever niet eerder over het hoofd is gezien, maar echt een nieuwkomer is in ons land.
- [Langsteelgraafwespen determineren makkelijker gemaakt met nieuwe soortzoeker](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/langsteelgraafwespen-determineren-makkelijker-gemaakt-met-nieuwe-soortzoeker/): Nature Today 24-APR-2026 - Door nieuwkomers en lastige determinatiekenmerken was het hoog tijd voor een nieuwe determinatiesleutel voor langsteelgraafwespen. In de soortzoeker Langsteelgraafwespen van Nederland zijn alle tot nu toe aangetroffen soorten opgenomen en is het mogelijk om ook die moeilijke rupsendoders en aardrupsendoders in het veld en van foto’s te determineren.
- [Libellen van vennen en sloten slaan alarm](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/libellen-van-vennen-en-sloten-slaan-alarm/): Nature Today 22-APR-2026 - De Rode Lijst Libellen heeft een update ondergaan. De vorige stamde uit 2011 en sindsdien is er veel veranderd. Er zijn positieve veranderingen – soorten zijn teruggekeerd of algemener geworden – maar helaas ook enkele zeer zorgwekkende ontwikkelingen. Vooral algemene, wijdverbreide soorten gaan massaal achteruit. Dat is een verontrustend signaal: er is iets heel erg mis met ons oppervlaktewater.
- [Het is weer tijd voor Waterdiertjes!](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/het-is-weer-tijd-voor-waterdiertjes/): EIS Kenniscentrum Insecten
- [Vlinders blijven onder druk, maar herstel is mogelijk: nieuwe Vlinderbalans 2026 verschenen](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/vlinders-blijven-onder-druk-maar-herstel-is-mogelijk-nieuwe-vlinderbalans-2026-verschenen/): De Vlinderstichting, EIS Kenniscentrum Insecten
- [Het wilde bijenjaar 2025: opvallende terugkomers en nieuwe soorten](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/het-wilde-bijenjaar-2025-opvallende-terugkomers-en-nieuwe-soorten/): EIS Kenniscentrum Insecten
- [De grote rietsigaargalvlieg is Insect van het Jaar 2026](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/de-grote-rietsigaargalvlieg-is-insect-van-het-jaar-2026/): Nature Today 12-APR-2026 - De grote rietsigaargalvlieg heeft de titel Insect van het Jaar 2026 in de wacht gesleept. Vanochtend maakte insectendeskundige Aglaia Bouma dit bekend tijdens een live-uitzending van Vroege Vogels. Podcaster Chris Bergström voerde de faciliterende grote rietsigaargalvlieg naar de zege.
- [Cursus geelpoothoornaar (Aziatische hoornaar) op EIS-Academie](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/cursus-geelpoothoornaar-aziatische-hoornaar-op-eis-academie/): De alom bekende Aziatische hoornaar heeft een nieuwe Nederlandse naam gekregen: de geelpoothoornaar. Er bestaan namelijk meerdere Aziatische hoornaarsoorten, waarvan één (de geelpoothoornaar) in Nederland voorkomt. 
- [Landelijke telling van bestuivers start, terwijl achteruitgang doorzet](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/landelijke-telling-van-bestuivers-start-terwijl-achteruitgang-doorzet/): Bestuivende insecten verdwijnen sneller dan gedacht. Nieuw onderzoek naar zweefvliegen op verschillende locaties laat zien dat het aantal zweefvliegen over dertig jaar met 50 - 90 % afgenomen is. Dit is een zorgelijke ontwikkeling, omdat zweefvliegen na bijen onze belangrijkste bestuivers zijn. Tegen deze achtergrond start EIS Kenniscentrum Insecten in opdracht van het ministerie LVVN deze week een landelijke telling van bestuivers. Volgens EIS en Natuurmonumenten is dat belangrijk om beter te volgen hoe het met bijen, vlinders en zweefvliegen gaat in Nederland.
- [Naar de stembus voor verkiezing Insect van het Jaar](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/naar-de-stembus-voor-verkiezing-insect-van-het-jaar/): EIS Kenniscentrum Insecten, Naturalis Biodiversity Center, Nederlandse Entomologische Vereniging
- [Bijen op de TU Delft Campus](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/bijen-op-de-tu-delft-campus/): EIS Kenniscentrum Insecten
- [De EIS-academie: een online leeromgeving voor insectenliefhebbers](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/de-eis-academie-een-online-leeromgeving-voor-insectenliefhebbers/): EIS Kenniscentrum Insecten
- [Kijk op Exoten 52](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/kijk-op-exoten-52/): De nieuwste editie van de digitale nieuwsbrief Kijk op Exoten (nr. 52) is verschenen! In dit nummer vind je onder andere ons artikel over de reuzenhoornaar en andere grote wespensoorten om in de gaten te houden. Verder lees je interessante bijdragen over onder meer de Pacifische zeepok, de Amerikaanse stierkikker en de Chinese gestreepte boomeekhoorn.
- [Zwemmende eendagsvliegen blijken talrijk in Nederlands oppervlaktewater](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/zwemmende-eendagsvliegen-blijken-talrijk-in-nederlands-oppervlaktewater/): EIS Kenniscentrum Insecten, GLOBE Nederland, HAS Hogeschool, IVN, Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW), TAUW, Wageningen Environmental Research, Wageningen University & Research
- [Nieuwe soortzoeker wantsendoders!](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/rood-zwarte-gevleugelde-zandbewoners-herkennen-met-de-nieuwe-soortzoeker-wantsendoders/): EIS Kenniscentrum Insecten
- [Nomineer nu jouw favoriete insect](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/nomineer-nu-jouw-favoriete-insect/): EIS Kenniscentrum Insecten, Naturalis Biodiversity Center, Nederlandse Entomologische Vereniging, Taxon Foundation
- [Nieuwe insectenposters beschikbaar!](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/nieuwe-insectenposters-beschikbaar/): Naast de bestaande posters met bijen, doodhoutkevers, sprinkhanen, lieveheersbeestjes en wantsen zijn er nu twee gloednieuwe posters bijgekomen: de gaasvliegen en de eendagsvliegen! Heb jij nog een plekje vrij aan de muur?
- [Zestien Utrechtse forten vol bijzondere bijen](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/zestien-utrechtse-forten-vol-bijzondere-bijen/): EIS Kenniscentrum Insecten, Landschap Erfgoed Utrecht
- [Sluipwespen in winterslaap: nieuw overzicht voor West-Europa](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/sluipwespen-in-winterslaap-nieuw-overzicht-voor-west-europa/): Aculea, wilde bijen- en wespenwerkgroep van Natuurpunt, EIS Kenniscentrum Insecten
- [NFM 66 uitgebracht!](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/nfm-66-uitgebracht/): Er is weer een nieuw nummer uitgebracht van Nederlandse Faunistische Mededelingen, waarin melding wordt gedaan van diverse nieuwkomers. Zo is er een nieuw soort mosselkreeftje aangetroffen in Zwanenwater, een vondst die meer aandacht zal genereren voor deze interessante, maar onbekende groep. Daarnaast zijn er meer nieuwe waterbeestjes opgedoken; op scheepswrakken op de Doggersbank zijn maar liefst vier nieuwe soorten stekelhuidigen aangetroffen.
- [De composietmaskerbij, het scheefbloemwitje onder de bijen?](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/de-composietmaskerbij-het-scheefbloemwitje-onder-de-bijen/): EIS Kenniscentrum Insecten
- [Rood, wit, blauw en oranje (en een beetje roze): kleurafwijkingen onder exotische rivierkreeften](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/rood-wit-blauw-en-oranje-en-een-beetje-roze-kleurafwijkingen-onder-exotische-rivierkreeften/): EIS Kenniscentrum Insecten
- [Inschrijving Landelijke Insectendag 2026 gesloten](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/aanmelden-landelijke-insectendag-2026/): UPDATE: Het is helaas niet meer mogelijk om je aan te melden voor de Landelijke Insectendag. Wie weet tot de volgende keer!
- [Nieuwe doodhoutkevers voelen zich thuis in het Harderbos, het ‘oerbos van de toekomst’](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/nieuwe-doodhoutkevers-voelen-zich-thuis-in-het-harderbos-het-oerbos-van-de-toekomst/): EIS Kenniscentrum Insecten, Natuurmonumenten
- [Save the date: Landelijke Insectendag 2026](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/save-the-date-landelijke-insectendag-2026/): Op 7 februari 2026 vindt de Landelijke Insectendag 2026 plaats in Burgers' Zoo te Arnhem. Het belooft weer een interessante dag te worden met diverse lezingen, een informatiemarkt en een speurtocht door de dierentuin. Je kunt je binnenkort opgeven voor deze dag, houd hiervoor de website en de Tentakel nieuwsbrief in de gaten. Mis het niet!
- [Bruinruggen en witkonten: nieuwe versie van de Basisgids hommels](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/basisgids-hommels-opnieuw-uitgebracht/): EIS Kenniscentrum Insecten
- [Kijk op Exoten 51](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/kijk-op-exoten-51/): De nieuwste editie van de digitale nieuwsbrief Kijk op Exoten (nr. 51) is verschenen! In dit nummer vind je onder andere ons artikel over de opkomst van de Australische huisspin in Nederland. Verder lees je interessante bijdragen over onder meer de Zuiderzeekrab, flamingo's en de Japanse eekhoorn.
- [Insecten 4 uitgebracht!](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/insecten-4-uitgebracht/): Het nieuwste magazine Insecten 4 is deze maand uitgebracht en verstuurd naar de donateurs van EIS Kenniscentrum Insecten. Het staat wederom boordevol interessante en leuke artikelen over onder andere nieuwe sprinkhaansoorten voor Nederland, de voors en tegens van twitchen van insecten en het favoriete insect van Maarten van Rossem.
- [Goed nieuws voor bestuivers: landelijke monitoring wilde bijen en zweefvliegen gestart!](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/goed-nieuws-voor-bestuivers-landelijke-monitoring-wilde-bijen-en-zweefvliegen-gestart/): EIS Kenniscentrum Insecten, Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur
- [Late hommels in het Meetnet Hommels](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/late-hommels-in-het-meetnet-hommels/): EIS Kenniscentrum Insecten
- [Brabantse schraallandfauna laat zich niet in één beheertype vangen](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/brabantse-schraallandfauna-laat-zich-niet-in-een-beheertype-vangen/): De Vlinderstichting, Ecologica, EIS Kenniscentrum Insecten
- [Kijk op Exoten 50](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/kijk-op-exoten-50/): De nieuwste editie van de digitale nieuwsbrief Kijk op Exoten (nr. 50) is verschenen! In dit nummer vind je onder andere onze artikelen over exotische mieren die met caravans meeliften en de vestiging van de Aziatische hoornaar in Nederland. Verder lees je interessante bijdragen over onder meer exotische meervallen, beverratten, (gedumpte) goudvissen en Zuid-Europese plant- en diersoorten die al meeliftend in Nederland terechtkomen.
- [Nieuwe zwaluwwesp duikt op in Zoetermeerse achtertuin](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/nieuwe-zwaluwwesp-duikt-op-in-zoetermeerse-achtertuin/): EIS Kenniscentrum Insecten
- [Limonadewespen opnieuw het meest geteld in Wespentelling](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/limonadewespen-opnieuw-het-meest-geteld-in-wespentelling/): De Wespenstichting, EIS Kenniscentrum Insecten
- [Nieuw boek ontvouwt Nederlandse plooivleugelwespen](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/nieuw-boek-ontvouwt-nederlandse-plooivleugelwespen/): EIS Kenniscentrum Insecten
- [Zijn er meer wespen dit jaar? Nationale Wespentelling 2025](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/zijn-er-meer-wespen-dit-jaar-nationale-wespentelling-2025/): De Wespenstichting, EIS Kenniscentrum Insecten
- [Hoe om te gaan met hoornaars?](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/hoe-om-te-gaan-met-hoornaars/): Sinds 2017 komt de geelpoothoornaar (voorheen: Aziatische hoornaar) verspreid voor over heel Nederland. De soort is vrij algemeen ten zuiden van de lijn Alkmaar – Enschede.
- [Zeldzame bijenplaaggeesten ontrafeld](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/zeldzame-bijenplaaggeesten-ontrafeld/): EIS Kenniscentrum Insecten
- [Levende doden #25: Europese rivierkreeft](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/levende-doden-25-europese-rivierkreeft/): SoortenNL
- [Exotische landplatwormen rukken op in Europa](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/exotische-landplatwormen-rukken-op-in-europa/): Naturalis Biodiversity Center, EIS Kenniscentrum Insecten, Universiteit Hasselt, Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen, Muséum National d'Histoire Naturelle
- [Het is weer sprinkhanentijd!](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/het-is-weer-sprinkhanentijd/): EIS Kenniscentrum Insecten
- [Nieuwe Faunistische Mededelingen!](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/nieuwe-faunistische-mededelingen/): Er zijn weer nieuwe artikelen gratis online beschikbaar, boordevol interessante vondsten. Zo werd er op Landgoed Wellenseind een nieuwe knotshoutkever ontdekt voor Nederland. Dit is zowaar een oerwoudsoort waarvan de larven ectoparasitair leven op andere kevers van dood hout! Niet ver daarvandaan werd nog een nieuwe doodhoutkever ontdekt, ditmaal uit de familie van de glanskevers.
- [Voedselbos Haarzuilens goed voor de insectenstand](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/voedselbos-haarzuilens-goed-voor-de-insectenstand/): EIS Kenniscentrum Insecten
- [Oostelijke stroming brengt nieuwe nachtvlinders](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/oostelijke-stroming-brengt-nieuwe-nachtvlinders/): Nederlands Soortenregister -Menno Reemer - 25 juni 2025
- [Huidjes van rivierrombout zoeken](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/huidjes-van-rivierrombout-zoeken/): De Vlinderstichting, EIS Kenniscentrum Insecten
- [RTV Utrecht: Grote bijensterfte in provincie, hoe komt het en hoe lossen we dit op?](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/rtv-utrecht-grote-bijensterfte-in-provincie-hoe-komt-het-en-hoe-lossen-we-dit-op/): RTV Utrecht heeft een artikel gepubliceerd over de oorzaken van én mogelijke oplossingen voor de teruglopende insectenstand in de provincie Utrecht, getiteld: "Grote bijensterfte in provincie, hoe komt het en hoe lossen we dit op?"
- [Vroege Vogels: Buijtenland van Rhoon](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/vroege-vogels-buijtenland-van-rhoon/): Afgelopen zondag, 22 juni 2025, was collega Linde Slikboer te zien bij Vroege Vogels TV tijdens de uitzending over het Buijtenland van Rhoon.
- [Vroege Vogels: Het jaar van de eendagsvlieg](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/vroege-vogels-het-jaar-van-de-eendagsvlieg/): Afgelopen zondag 22-6-2025, was in Vroege Vogels Radio een item te horen over Het Jaar van de Eendagsvlieg. Een heel jaar voor een diertje dat maar één dag leeft?
- [Klopkever geklopt](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/klopkever-geklopt/): Nederlands soortenregister - Martijn Kos - 18 juni 2025
- [Eikenzandbij-weide doet na 25 jaar zijn naam weer eer aan](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/eikenzandbij-weide-doet-na-25-jaar-zijn-naam-weer-eer-aan/): EIS Kenniscentrum Insecten, Provincie Gelderland, Stichting Bargerveen, Vereniging Nederlands Cultuurlandschap
- [Stadsmaskerbij vliegt Randstad binnen](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/stadsmaskerbij-vliegt-randstad-binnen/): EIS Kenniscentrum Insecten
- [Herontdekking van de eikenzandbij](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/herontdekking-van-de-eikenzandbij/): Een vreugdedansje, (dat hadden we best willen zien!) voerden collega John Smit en twee andere collega’s uit toen ze na ongeveer 26 jaar de eikenzandbij terugvonden op de stuwwal bij Nijmegen. De bijensoort, die sinds 2000 uit het gebied verdwenen was, blijkt daar nu weer een populatie te hebben.
- [Habitatkwaliteit en insectenrijkdom op binnendijken](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/habitatkwaliteit-en-insectenrijkdom-op-binnendijken/): EIS Kenniscentrum Insecten, Grauwe Kiekendief - Kenniscentrum Akkervogels
- [Insecten in de stad](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/insecten-in-de-stad/): Insecten hebben het moeilijk. Het is noodzakelijk om de achteruitgang van insecten een halt toe te roepen en actief te werken aan hun herstel. Verrassend genoeg biedt juist de stad hiervoor grote kansen. Meer dan een derde van alle insectensoorten komt in stedelijk gebied voor, en tien procent is zelfs afhankelijk van de stad. Goed ingerichte steden kunnen dus veel kansen bieden voor insecten.
- [Steenvliegen in de duinen!](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/steenvliegen-in-de-duinen/): EIS Kenniscentrum Insecten, PWN
- [Wat weten we van natuur?](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/wat-weten-we-van-natuur/): SoortenNL
- [Kortschildkevers op licht](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/kortschildkevers-op-licht/): Nederlands Soortenregister, Martijn Kos 28 mei 2025
- [Utrechtse forten worden bijenparadijzen](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/utrechtse-forten-worden-bijenparadijzen/): Provincie Utrecht
- [Kijk op Exoten 49](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/kijk-op-exoten-49/): Kijk op Exoten, nummer 49, mei 2025
- [Word jij onze nieuwe collega? – VERLOPEN](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/word-jij-onze-nieuwe-collega/): Heb jij affiniteit met administratie én met natuur(behoud)? Dan hebben wij een mooie kans voor jou. Wij zoeken een enthousiaste collega die ons team komt versterken op het gebied van projectadministratie en financiële ondersteuning. 
- [Dwergcicadenkwartet](https://kenniscentruminsecten.nl/actueel/dwergcicadenkwartet/): Nederlands Soortenregister, Roy Kleukers - 22 mei 2025

## Diensten
- [Determinatie](https://kenniscentruminsecten.nl/diensten/determinatie/): De Entomologische Tabellen behandelen de complete fauna van een bepaalde groep. Op deze pagina vind je een overzicht van de tot dusver verschenen delen. Zoekkaarten, posters en diverse publicaties zijn in de webshop te bestellen. Voor veel groepen zijn inmiddels soortzoekers beschikbaar. Dit zijn gratis digitale determinatiesleutels waarbij je meerdere kenmerken kunt selecteren om een soort te determineren.
- [Cursussen](https://kenniscentruminsecten.nl/diensten/cursussen/): Binnen sommige projecten, zoals het hommelmeetnet en diverse atlasprojecten, worden cursussen, excursies en lezingen aangeboden. Een op maat gemaakte cursus of excursie is ook mogelijk. Neem hiervoor vrijblijvend contact op voor de tarieven en beschikbaarheid.
- [Exoten](https://kenniscentruminsecten.nl/diensten/exoten/): Exoten zijn soorten die door de mens ons land zijn binnengebracht. Onder de ongewervelde dieren bevinden zich veel exotische soorten. Sommigen sterven snel weer uit, anderen vestigen zich in ons land, soms met negatieve gevolgen voor de natuur of voor de mens. Denk aan draaigatjes (mieren) die grote volken vormen in woonwijken en rivierkreeften die de watervegetatie decimeren in poldersloten. EIS doet veel onderzoek naar exotische ongewervelden, in opdracht van bijvoorbeeld NVWA, provincies en gemeenten.
- [Beheer](https://kenniscentruminsecten.nl/diensten/beheer/): Voor diverse groepen ongewervelden kunnen wij handreikingen geven voor een beter beheer. Of het nu gaat om het behoud en de bescherming van het vliegend hert, een verbetering van het beheer ten behoeve van een geïsoleerde populatie zompsprinkhanen of het bij-vriendelijker maken van het gemeentelijk groen. Andersom is ook een integrale aanpak mogelijk waarbij gekeken wordt vanuit het ecosysteem met aanbevelingen voor de verschillende karakteristieke en typische soorten en soortgroepen.
- [Bescherming](https://kenniscentruminsecten.nl/diensten/bescherming/): De bescherming van de natuur in Nederland is geregeld middels de Omgevingswet. De Europese regelgeving op het gebied van natuurbescherming, zoals de Habitatrichtlijn, is integraal overgenomen in deze wet. Daarnaast zijn er andere beschermde soorten die landelijke bescherming genieten.
- [Monitoring](https://kenniscentruminsecten.nl/diensten/monitoring/): Er is tegenwoordig veel aandacht voor monitoring van bestuivende insecten, met name wilde bijen en zweefvliegen. Door de methode te standaardiseren kunnen niet alleen bij-vriendelijk beheerde terreinen vergeleken worden met traditioneel beheerde terreinen, maar kan het onderzoek ook in de toekomst herhaald worden om zo bijvoorbeeld het effect van een aanpassing van het beheer te monitoren. Daarnaast kunnen medewerkers van EIS diverse andere groepen monitoren, zoals sprinkhanen, mieren en doodhoutkevers.
- [Inventarisatie](https://kenniscentruminsecten.nl/diensten/inventarisatie/): EIS kan inventarisaties uitvoeren voor sprinkhanen, bijen, zweefvliegen, libellen en dagvlinders, maar ook voor minder voor de hand liggende groepen, zoals mieren, loopkevers en spinnen. Uiteraard kan ook gericht veldwerk gedaan worden voor beleidsrelevante soorten zoals de gestreepte waterroofkever, vliegend hert, nauwe korfslak, zeggekorfslak en platte schijfhoren.
- [Advies](https://kenniscentruminsecten.nl/diensten/advies/): We kunnen met onze kennis en ervaring concrete adviezen geven met betrekking tot beheer, bescherming en inrichting. Veel ervaring is er met bijen, zweefvliegen, libellen en sprinkhanen, maar natuurlijk ook met beschermde soorten zoals de waterkevers, vliegende herten en rode bosmieren.  

## Hoofdgroepen
- [Bidsprinkhanen](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/bidsprinkhanen/)
- [Eendagsvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/eendagsvliegen/): Dit jaar worden burgerwetenschappers aangemoedigd om eens extra naar eendagsvliegen te kijken, bijvoorbeeld tijdens de Slootjesdagen van het IVN of als je een keer zelf de waterkwaliteit wil inschatten op basis van de waterdiertjes. Dat laatste kan via Waterdiertjes.nl, waar er ook mooie zoekkaarten beschikbaar zijn. Voor dat doel zijn er ook versimpelde zoekkaarten aanwezig, waarbij je niet de haftenlarven tot op soort hoeft te determineren. Dat kan natuurlijk wel als je dat leuk vind! Maak een foto van de beestjes in een witte bak met een dun laagje water en voer ze in via de Observation app of ObsIdentify zodat ze op Waarneming.nl terecht komen. Dan kan de determinatie meteen gecontroleerd worden!
- [Kakkerlakken en termieten](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/kakkerlakken-en-termieten/)
- [Kevers](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/kevers/)
- [Libellen](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/libellen/)
- [Netvleugeligen en schorpioenvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/netvleugeligen/)
- [Oorwormen](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/oorwormen/)
- [Rotsspringers](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/rotsspringers/)
- [Schietmotten](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/schietmotten/)
- [Snavelinsecten](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/snavelinsecten/)
- [Sprinkhanen en krekels](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/sprinkhanen-en-krekels/)
- [Steenvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/steenvliegen/)
- [Stofluizen en echte luizen](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/stofluizen-en-echte-luizen/)
- [Tripsen](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/tripsen/)
- [Vliegen en muggen](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/vliegen-en-muggen/)
- [Vliesvleugeligen](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/vliesvleugeligen/)
- [Vlinders](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/vlinders/)
- [Vlooien](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/vlooien/)
- [Waaiervleugeligen](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/waaiervleugeligen/)
- [Wandelende takken](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/wandelende-takken/)
- [Webspinners](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/webspinners/)
- [Zilvervisjes](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/zilvervisjes/)
- [Beerdiertjes](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/beerdiertjes/)
- [Holtedieren](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/holtedieren/)
- [Kreeftachtigen](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/kreeftachtigen/)
- [Mosdiertjes](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/mosdiertjes/)
- [Raderdieren](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/raderdieren/)
- [Spinachtigen](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/spinachtigen/)
- [Springstaarten en verwanten](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/springstaarten/)
- [Sponzen](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/sponzen/)
- [Veelpotigen](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/veelpotigen/)
- [Weekdieren](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/weekdieren/)
- [Wormen](https://kenniscentruminsecten.nl/hoofdgroepen/wormen/)

## Projecten
- [Achteruitgang bestuivers](https://kenniscentruminsecten.nl/projecten/achteruitgang-bestuivers/): Artistieke impressie van de achteruitgang van wilde bijen en zweeflvliegen in 30 jaar.
- [EIS-academie](https://kenniscentruminsecten.nl/projecten/eis-academie/): De EIS-academie bestaat uit een groeiend aanbod van cursussen over verschillende insectengroepen in Nederland. De cursussen lopen stapsgewijs door de stof heen aan de hand van verschillende leervormen. Zo zijn er interactieve quizzen, herkenningstips en een grote variatie aan beeldmateriaal. Herkenningscursussen worden afgesloten met een eindtoets. Als deze succesvol wordt afgerond, ontvangt de deelnemer een certificaat als bewijs van zijn of haar insectenkennis.
- [Landelijke monitoring bestuivers](https://kenniscentruminsecten.nl/projecten/landelijke-monitoring-bestuivers/): Bestuivers zitten in zwaar weer. Wilde bijen, zweefvliegen, dag- en nachtvlinders zijn de afgelopen decennia hard achteruitgegaan. Maar liefst 55% van alle bijensoorten, 46% van alle zweefvliegen en 62% van alle dagvlinders staat op de Rode Lijst in Nederland. En dat terwijl deze insecten van groot belang zijn voor onze voedselvoorziening en voor natuurlijke ecosystemen. Zo is ruim driekwart van alle voedselgewassen afhankelijk van bestuivingdoor insecten. Bovendien zijn veel larven van zweefvliegen belangrijke predatoren van plaaginsecten zoals bladluizen.
- [Insect van het Jaar](https://kenniscentruminsecten.nl/projecten/insect-van-het-jaar/): Iedereen kan een insect nomineren met een bijzonder verhaal. Uit deze nominaties worden 5 insecten gekozen die meedingen naar de titel 'Insect van het Jaar'. Elk insect wordt bijgestaan door een Bekende Nederlander, die iets vertelt over de bijzondere eigenschappen en gedragingen van de soort. Vanaf maart tot en met begin april is het mogelijk om te stemmen op jouw favoriet.
- [Bloedzuigende beestenproject](https://kenniscentruminsecten.nl/projecten/bloedzuigende-beestenproject/): Uiteenlopende diergroepen hebben de weg naar het bloed gevonden. In Nederland kennen we vlooien, luizen, luisvliegen, knutten, steekmuggen, kriebelmuggen, dazen, bedwantsen, teken en bloedzuigers bijvoorbeeld. Door soms verregaande gastheerspecialisatie zijn er binnen deze groepen ook nog eens een heleboel soorten.
- [Meetnet Hommels](https://kenniscentruminsecten.nl/projecten/meetnet-hommels/): Aan de hand van een meetnet van deze meest opvallende groep bijen kunnen we meer inzicht verkrijgen in patronen van verspreiding en aantallen en kunnen na enkele jaren trends berekend worden. Hiermee krijgen we een beter zicht op hoe het gaat met hommels. Zo kunnen we bijvoorbeeld bekijken of het in verschillende delen van Nederland beter of slechter gaat, en of door de jaren heen verschillende soorten afwijkende trends vertonen. 
- [Rijke dijken van de Delta](https://kenniscentruminsecten.nl/projecten/rijke-dijken-van-de-delta/): Over de insecten van dijken en hun behoeften was nog maar weinig bekend. Daarom wordt sinds 2020 onderzoek gedaan door EIS Kenniscentrum Insecten en Grauwe Kiekendief – Kenniscentrum Akkervogels. Op 61 dijkvakken in het zeekleigebied van Zeeland, Zuid-Holland en Noord-Brabant zijn bijen, dagvlinders en sprinkhanen geteld. Daarnaast is gelet op een aantal andere soortgroepen, zoals oliekevers, wolzwevers en mieren. Ook zijn eigenschappen van de bezochte dijken genoteerd. Zo is een beeld ontstaan van hoe dijken met een grote (en minder grote) waarde voor insecten er uit zien.
- [Bestuivers.nl](https://kenniscentruminsecten.nl/projecten/bestuivers-nl/): Bestuivers.nl
- [Kniptorrenproject](https://kenniscentruminsecten.nl/projecten/kniptorrenproject/): In Nederland zijn 77 kniptorsoorten bekend. De variatie in kleur en formaat is groot. De grootste soort is tot 25 mm groot (Roestbruine kniptor, Elater ferrugineus) en de kleinste slechts 2 mm (Quasimus minutissimus). Naast veel zwarte, grijze of bruine soorten hebben enkele soorten een prachtige kleur en tekening.
- [Gaasvliegenproject](https://kenniscentruminsecten.nl/projecten/gaasvliegenproject/): We willen het iedereen zo makkelijk mogelijk maken om gaasvliegen en hun verwanten te bestuderen. Je kunt insecten natuurlijk pas goed bestuderen als je ze ook op naam kunt brengen. Daarom willen we van alle Nederlandse en Belgische soorten foto's en andere informatie verzamelen, om uiteindelijk een Entomologische Tabel voor de netvleugeligen van de Benelux te maken.
- [Dood hout leeft](https://kenniscentruminsecten.nl/projecten/dood-hout-leeft/): Nederland is in de recente historie altijd arm aan bossen geweest en de bossen die er waren werden en worden intensief beheerd. Bomen hebben nooit de kans gekregen oud te worden waardoor veel soorten van echte oerbossen, de zogenaamde ‘oerbosrelictsoorten’, vrijwel geheel ontbreken in Nederland. Sinds de jaren 1980 is het bosbeheer wel enigszins verbeterd en wordt minder (dood) hout uit de bossen verwijderd. Dit heeft er de afgelopen jaren onder andere toe geleid dat onze bossen door een aanzienlijk aantal voor Nederland nieuwe doodhoutkeversoorten is gekoloniseerd, een bewijs dat meer dood hout op termijn tot een grotere biodiversiteit leidt.
- [Het Jaar van de Wesp](https://kenniscentruminsecten.nl/projecten/het-jaar-van-de-wesp/): In het Jaar van de Wesp zijn wespen in het zonnetje gezet. In 2024 zijn allerlei publieks- en onderzoeksactiviteiten georganiseerd, zoals onder andere lezingen, excursies en de wespentelling. Het doel is om te laten zien waarom we wespen juist moeten waarderen. Om meer mensen kennis te laten maken met de diversiteit in uiterlijk en leefwijze van deze interessante dieren. En om geïnteresseerden beter in staat te stellen om verschillende soorten te herkennen. Tot slot willen we stimuleren om de omgang met sociale wespen te verschuiven van verdelging naar behoud.

## Publicaties
- [Changes in ranges: invertebrates on the move](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/changes-in-ranges-invertebrates-on-the-move/): Handelingen van het 13e internationale colloquium van EIS, waarin de veranderingen in distributie van diverse insectengroepen worden besproken.
- [Van blinde bij tot zilveren fluitje](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/van-blinde-bij-tot-zilveren-fluitje/): Portretten van twintig soorten wilde bijen en twintig soorten zweefvliegen. Introductie tot de grote variatie in levenswijze, voorkomen en trend van onze inheemse bestuivers, met foto’s van elke soort.
- [Bijenplanten: nectar en stuifmeel voor honingbijen](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bijenplanten-nectar-en-stuifmeel-voor-honingbijen/): Dit boek is het levenswerk van Arjen Neve (1931-2013). Als (hobby)imker raakte hij gefascineerd door de bijzondere relatie tussen planten en bijen. Hij constateerde al snel dat er een grote diversiteit bestond in de wijze waarop bloemen zijn ingericht om bijen te manipuleren, zodanig dat zij zorgen voor de voortplanting van de plant. Hij verplaatste zich daarbij in de bijen en de manier waarop zij een bloem waarnemen. Vele duizenden uren van zijn vrije tijd besteedde hij aan het observeren van bijen die nectar ‘puren’ en stuifmeel verzamelen op de verschillende typen bloemen. Hij maakte nauwkeurige notities van het gedrag van de bijen en pentekeningen van de planten en de relevante onderdelen van de bloemen. Hij introduceerde ook het begrip bijenweide, het totaal aan bloeiende planten dat op een plek (bijvoorbeeld een woonwijk) in een bepaalde periode voor bijen beschikbaar is. In dit boek worden al deze ervaringen vastgelegd. Het bevat een schat aan informatie voor eenieder die geïnteresseerd is in bloemen, bijen en bestuiving.
- [Gasten van Bijenhotels](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/gasten-van-bijenhotels/): Dit boek geeft informatie en tips over bijenhotels en hun bewoners. Daaruit blijkt dat goede bijenhotels ecosystemen in het klein zijn. Niet alleen bijen, maar ook wespen, oorwormen en kevers leven in de gangetjes. Daarnaast zijn er allerlei predatoren, parasieten en tijdelijke gasten die rondom het bijenhotel kunnen worden waargenomen. Auteur Pieter van Breugel heeft in de loop van de jaren een grote kennis opgebouwd over bijenhotels en deelt deze met ons in dit boek.
- [Zoekkaart vliegend hert](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/zoekkaart-vliegend-hert/): Zoekkaart om het vliegend hert te kunnen onderscheiden van andere grote keversoorten. Een fysiek exemplaar is te verkrijgen via de webshop.
- [Zoekboekje rivierkreeften](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/zoekboekje-rivierkreeften/): Veldgids voor het herkennen van de rivierkreeften in Nederland en in de handel.
- [Veldgids motmuggen](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/veldgids-motmuggen/): Een veldgids voor het herkennen van de Nederlandse motmuggen.
- [Poster gaasvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/poster-gaasvliegen/): Selectie van de Nederlandse gaasvliegen.
- [Poster eendagsvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/poster-eendagsvliegen-2/): Selectie van de Nederlandse eendagsvliegen.
- [Tentakel nummer 84](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/tentakel-nummer-84/): Digitale nieuwsbrief van EIS Kenniscentrum Insecten
- [Tentakel nummer 83](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/tentakel-nummer-83/): Digitale nieuwsbrief van EIS Kenniscentrum Insecten
- [Tentakel nummer 82](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/tentakel-nummer-82/): Digitale nieuwsbrief van EIS Kenniscentrum Insecten
- [Tentakel nummer 81](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/tentakel-nummer-81/): Digitale nieuwsbrief van EIS Kenniscentrum Insecten
- [Termieten-waarnemingen in Nederland: historische gegevens en actuele vondsten bijeengebracht](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/termieten-waarnemingen-in-nederland-historische-gegevens-en-actuele-vondsten-bijeengebracht/): Termieten komen van nature niet voor in Nederland, maar worden via internationale handel geïntroduceerd. Door klimaatverandering en globalisering vestigen sommige soorten zich inmiddels ook daadwerkelijk in Nederland. Daarom is het belangrijk om kennis over deze insecten te verzamelen om risico’s te kunnen inschatten. Hier wordt gerapporteerd over het bijeenbrengen van alle bekende waarnemingen van termieten in Nederland samen, inclusief zowel historische gegevens (bestaande datasets, literatuur), als nieuwe vondsten uit collecties en recente onderzoeken. Voor dit project zijn meerdere insectencollecties en literatuurbronnen onderzocht. Daarnaast zijn onbekende exemplaren met DNA-analyse op soortniveau gebracht. Alle gegevens zijn samengebracht in een landelijke dataset.
- [Voorzichtige opmars van de vermiljoenkever in de provincie Utrecht](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/voorzichtige-opmars-van-de-vermiljoenkever-in-de-provincie-utrecht/): De vermiljoenkever Cucujus cinnaberinus werd in 2012 voor het eerst in Nederland ontdekt (in Noord-Brabant) en is sindsdien bezig met een gestage uitbreiding richting het Noorden. Inmiddels komt hij in vijf provincies voor. Dit rapport beschrijft de opmars van deze beschermde soort in de provincie Utrecht, naar aanleiding van een inventarisatie in de winters van 2024–2025 en 2025–2026. Een eerdere inventarisatie in Utrecht (2018) leverde niets op, maar in 2025 werden voor het eerst larven gevonden in het gebied Overlangbroek. Naar aanleiding daarvan zijn in opdracht van Provincie Utrecht ruim 200 dode boomstammen onderzocht, verspreid over 43 kilometerhokken, vooral in de zuidoostelijke helft van de provincie. De kever werd op twee plaatsen aangetroffen: in Overlangbroek (Staatsbosbeheer) en op Landgoed Kasteel Sterkenburg, beide in vers dode populieren. Een voorzichtige verdere kolonisatie van de provincie is te verwachten, via vochtige bossen langs de Nederrijn/Lek/Kromme Rijn, waarbij Vijfheerenlanden en het Kromme Rijngebied vermoedelijk binnen enkele jaren bewoond zullen zijn, en op middellange termijn (~10 jaar) mogelijk ook noordelijkere gebieden.
- [Bijen en zweefvliegen in Noord-Holland: belangrijke soorten en belangrijke gebieden](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bijen-en-zweefvliegen-in-noord-holland-belangrijke-soorten-en-belangrijke-gebieden/): Het gaat niet goed met een groot deel van de Nederlandse soorten bijen en zweefvliegen: grofweg de helft ervan staat op de Rode Lijst van het Ministerie van LVVN. Naar aanleiding van het recente verschijnen van de eerste Rode Lijst voor de Nederlandse zweefvliegen heeft de Provincie Noord-Holland opdracht gegeven om voor deze provincie in kaart te brengen hoe het er met de bedreigde bijen en zweefvliegen voor staat.
- [SPINED, nieuwsbrief spinnenwerkgroep Nederland 46](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/spined-nieuwsbrief-spinnenwerkgroep-nederland-46/): Digitale nieuwsbrief spinnenwerkgroep
- [Risicoscan termieten in Nederland](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/risicoscan-termieten-in-nederland/): Termieten komen van nature niet voor in Nederland, maar ze worden steeds vaker gevonden. Inmiddels gaat het om zes gevestigde soorten, met ten minste één kolonie: Reticulitermes flavipes, R. grassei, R. banyulensis, R. labralis, Zootermopsis angusticollis en Kalotermes flavicollis. Van de soorten Nasutitermes corniger, Cryptotermes cynocephalus en Coptotermes formosanus zijn alleen importgevallen bekend, zonder kolonievorming. Deze soorten worden in deze risicoscan besproken, evenals alle andere in Europa voorkomende termietensoorten (inheemse en uitheemse) en invasieve exoten elders in de wereld die in gematigde klimaten mogelijkheden hebben om zich te vestigen.
- [Advies over het toelaten van honingbijkasten op terrein van de waterzuivering Anna’s Hoeve, Hilversum](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/advies-over-het-toelaten-van-honingbijkasten-op-terrein-van-de-waterzuivering-annas-hoeve-hilversum/): Waternet / Waterschap Amstel, Gooi en Vecht heeft een rioolwaterzuivering aan de oostrand van Hilversum nabij Anna’s Hoeve. Deze zuivering is gelegen in de directe nabijheid van het Laarder wasmeer en de daar bij gelegen heideterreinen, onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland. Het Waterschap heeft in het verleden aan een imker toestemming verleend om op het terrein van de rioolzuivering veertien honingbijkasten te plaatsen.
- [Bestuivers op zeven locaties in Capelle aan den IJssel: nulmeting](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bestuivers-op-zeven-locaties-in-capelle-aan-den-ijssel-nulmeting/): In opdracht van de Gemeente Capelle aan den IJssel heeft EIS Kenniscentrum Insecten in 2025 zeven locaties geïnventariseerd op bijen en zweefvliegen. De locaties zijn geselecteerd door de gemeente Capelle aan den IJssel. Doel van de inventarisatie was om de bijen- en zweefvliegenfauna van de geselecteerde locaties vastte leggen. Het gaat om een nulmeting die gedaan wordt volgens een vastgelegde methode. Zo kan het onderzoek over een aantal jaar worden herhaald, om te kijken of de bijen- en zweefvliegenfauna is veranderd. Op basis van de bevindingen tijdens de veldbezoeken worden tevens suggesties voor beheer gedaan.
- [Bijenmonitoring op 35 locaties in Haarlem: herhaling 2024](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bijenmonitoring-op-35-locaties-in-haarlem-herhaling-2024/): In opdracht van de Gemeente Haarlem heeft EIS Kenniscentrum Insecten in 2024 een monitoring van wilde bijen uitgevoerd op 35 locaties in Haarlem. Dit onderzoek was een herhaling van de nulmeting in 2020 en de eerdere herhaling uit 2022 (van 't Bosch 2020, Kos 2022). De 35 locaties waren dezelfde als in 2022. Van de 34 locaties die in 2020 zijn onderzocht zijn er in 2022 vijf niet meer opgenomen wegens ongeschiktheid voor bijen en weinig kansen om dit te verbeteren. Drie hiervan zijn vervangen door nabijgelegen locaties. Ook zijn toen drie geheel nieuwe locaties aan de monitoring toegevoegd. Dit betekent dat 29 locaties nu driemaal zijn onderzocht. Zes locaties zijn tweemaal onderzocht, in 2022 en 2024.
- [Bestuivers in agrarische, stedelijke en natuurlijke omgeving in Nederland. Aanwezigheid en recente trends](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bestuivers-in-agrarische-stedelijke-en-natuurlijke-omgeving-in-nederland-aanwezigheid-en-recente-trends/): Deze studie beantwoordt primair de vraag of er verschillen zijn in de presentie van wilde bijen en zweefvliegen tussen de drie dominante landschapstypen van ons land: agrarisch gebied, stedelijk gebied en natuur. Ook wordt gekeken naar de verschillen in trends tussen deze drie gebieden over de periode 2000 - 2023. De analyse is gebaseerd op de databases wilde bijen en zweefvliegen zoals aanwezig bij EIS Kenniscentrum Insecten. In deze bestanden zitten waarnemingen van 327 soorten bijen verricht tijdens 190.000 veldbezoeken en 300 soorten zweefvliegen verricht tijdens 240.000 veldbezoeken. De berekeningen worden uitgevoerd op de presentie van soorten, dat wil zeggen de gemiddelde kans om een soort tijdens een bezoek aan te treffen.
- [Jaarverslag 2025](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/jaarverslag-2025/): In het jaarverslag van EIS Kenniscentrum Insecten wordt een overzicht gegeven van de werkzaamheden en activiteiten die gedurende het jaar 2025 zijn uitgevoerd.
- [Kenmerkende soorten korstmossen, mossen, paddenstoelen en zweefvliegen in historische boscomplexen op de Veluwe](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/kenmerkende-soorten-korstmossen-mossen-paddenstoelen-en-zweefvliegen-in-historische-boscomplexen-op-de-veluwe/): Dit rapport onderzoekt kenmerkende soorten mossen, korstmossen, paddenstoelen, kevers en zweefvliegen in oude boscomplexen op de Veluwe, als onderdeel van het Herstelprogramma Bossen van de Provincie Gelderland. Doel is om soorten te identificeren die indicatief zijn voor hoge natuurkwaliteit, met speciale aandacht voor relictsoorten: zeldzame, slecht-verspreidende soorten die kwetsbaar zijn voor uitsterven.
- [Bijen en zweefvliegen in Limburg: belangrijke soorten en belangrijke gebieden](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bijen-en-zweefvliegen-in-limburg-belangrijke-soorten-en-belangrijke-gebieden/): Het gaat niet goed met een groot deel van de Nederlandse soorten bijen en zweefvliegen: grofweg de helft ervan staat op de Rode Lijst van het Ministerie van LVVN. Naar aanleiding van het recente verschijnen van de eerste Rode Lijst voor de Nederlandse zweefvliegen heeft de provincie Limburg opdracht gegeven om voor deze provincie in kaart te brengen hoe het er met de bedreigde bijen en zweefvliegen voor staat.
- [Bijenmonitoring in duingebied Meijendel: herhaling 2025](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bijenmonitoring-in-duingebied-meijendel-herhaling-2025/): Per 2019 is de begrazingsdruk in duingebied Meijendel verlaagd en worden bepaalde delen alleen nog ‘s winters begraasd in plaats van jaarrond. Dit heeft naar verwachting gevolgen voor de bijenfauna van Meijendel. Dunea is geïnteresseerd in de veranderingen die op zullen treden in de bijenfauna en heeft EIS Kenniscentrum Insecten daarom verzocht om meerjarige monitoring van de bijenfauna van Meijendel uit te voeren. Tot nu toe vonden vier rondes plaats: in 2019, 2021, 2023 en 2025. Deze rapportage doet verslag van de resultaten uit 2025 en vergelijkt deze met de voorgaande rondes.
- [Maatregelen voor bedreigde bijen en zweefvliegen in Friesland](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/maatregelen-voor-bedreigde-bijen-en-zweefvliegen-in-friesland/): De Provincie Friesland heeft in 2022 een ‘Basisregister kwetsbare, bedreigde en beschermde soorten in Fryslân’ opgesteld. Dit zijn zeldzame en bedreigde soorten flora en fauna waarvoor de provincie Friesland van groot belang is. In dit basisregister zijn vijf soorten bijen en vier soorten zweefvliegen opgenomen. Voor deze soorten presenteert EIS Kenniscentrum Insecten in deze rapportage een analyse van stand van zaken in Friesland met betrekking tot hun voorkomen, levenswijze, knelpunten en beheer- en beschermingsmaatregelen.
- [Bijen van landgoed Velhorst en het Grote Veld: herhaling 2025](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bijen-van-landgoed-velhorst-en-het-grote-veld-herhaling-2025/): Landgoed Velhorst en bos- en heidegebied het Grote Veld zijn als natuurgebieden in beheer bij Natuurmonumenten (beheereenheid De Graafschap). Op landgoed Velhorst worden sinds 2019 enkele voorheen intensief gebruikte landbouwpercelen omgevormd naar een kleinschalig en bloemrijk akkerlandschap. In het nabijgelegen bos- en heidegebied Grote Veld is door kap- en plagwerkzaamheden de heide hersteld, ter versterking van een ecologische corridor tussen het zuidelijke heideterrein en het Kienveen (gelegen op landgoed Velhorst).
- [Bijen en zweefvliegen in het Bergherbos in 2025](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bijen-en-zweefvliegen-in-het-bergherbos-in-2025/): Wilde bijen en zweefvliegen zijn geïnventariseerd in het Bergherbos, inclusief de Galgenberg in 2025, in opdracht van Natuurmonumenten. Het veldwerk is verricht door traditioneel ronde te lopen en waar nodig insecten met een netje te vangen op een vijftal data met redelijk tot goed weer. In het totaal zijn 74 soorten bijen waargenomen, waarvan 64 in het Bergherbos en 25 op de Galgenberg. Hiervan staan acht soorten op de Rode Lijst. In dit onderzoek werden 58 soorten zweefvliegen vastgesteld, waarvan vier op de Rode Lijst voorkomen.
- [De duinbollenzweefvlieg en de duinheidedwerg in Noord-Holland](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/de-duinbollenzweefvlieg-en-de-duinheidedwerg-in-noord-holland/): Naar aanleiding van het verschijnen van de eerste Rode Lijst van Nederlandse zweefvliegen heeft EIS Kenniscentrum Insecten voorgesteld om de volgende zweefvliegensoorten toe te voegen aan het provinciale soortenbeleid van Noord-Holland: duinbollenzweefvlieg Eumerus sabulonum, duinheidedwerg Pelecocera lusitanica, kustplatvoetje Platycheirus immarginatus en zilte langlijf Sphaerophoria loewi. Van de twee laatstgenoemde soorten zijn geen recente populaties bekend, waardoor het voor deze soorten niet direct zinvol werd geacht om een project op te starten. De twee eerste soorten hebben nog wel met zekerheid populaties in Noord-Holland en daarom is er in 2025 voor beide soorten een project uitgevoerd.
- [Aquatische macrofauna in bagger uit natuurgebied ’t Hol](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/aquatische-macrofauna-in-bagger-uit-natuurgebied-t-hol/): In de nazomer van 2025 is een start gemaakt met het uitbaggeren van een groot aantal watergangen in Natuurgebied ’t Hol ten westen van Hilversum. Van Het Hol is bekend dat er zeer hoge dichtheden rode Amerikaanse rivierkreeften (Procambarus clarkii) voorkomen.
- [De platte schijfhoren Anisus vorticulus tussen het Gorlaeus en de J.H. Oortweg op het Leiden BioScience Park in 2025](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/de-platte-schijfhoren-anisus-vorticulus-tussen-het-gorlaeus-en-de-j-h-oortweg-op-het-leiden-bioscience-park-in-2025/): In opdracht van Bureau Stadsnatuur zijn zes meetpunten onderzocht in een watergang rond de nieuwbouw van een sport- en tentamencentrum ten noorden van de Einsteinweg op het Leiden BioScience Park. De soort is aangetroffen op alle locaties, maar duidelijk in lagere dichtheden dan in 2020. Het gemiddeld aantal specimens per locatie was 2,3 in 2025, tot maximaal 5 specimens. In 2020 lag het gemiddelde in deze watergang op 22 specimens per locatie tot maximaal 41. Aangenomen wordt dat de toenemende hoeveelheid opslag (volume en hoogte aan bomen en struiken) met extra beschaduwing en bladinval als gevolg, (mede) hebben bijgedragen aan de afname van de soort. Het lijkt er op dat beheeractiveiten (tijdelijk) gestaakt zijn vanwege bouwactiviteiten, langs de sloot, met name ter hoogte van locatie 1 en 2. Daarnaast is er aan weerszijden van de sloot een grote bouwactiviteit geweest die vermoedelijk ook direct of indirect voor een afnemende waterkwaliteit gezorgd heeft. Denk aan langdurige bronbemaling met lozing op de sloten.
- [Monitoring impact marmerkreeft op amfibieën, watervegetatie, macrofauna en libellen in de Overasseltse en Hatertse vennen – Resultaten 2025](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/monitoring-impact-marmerkreeft-op-amfibieen-watervegetatie-macrofauna-en-libellen-in-de-overasseltse-en-hatertse-vennen-resultaten-2025/): De Overasseltse en Hatertse Vennen liggen ten zuidwesten van Nijmegen in de provincie Gelderland. Dit waterrijke landschap vormt een bijzonder mozaïek van vennen, heidevelden en bossen, wat een rijke biodiversiteit ondersteunt.
- [Ontsluiting vectoren in het waterbeheer](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/ontsluiting-vectoren-in-het-waterbeheer/): Bloedzuigende ongewervelden zoals muggen en teken, spelen een sleutelrol bij de overdracht van diverse virussen en bacteriën. Waarnemingen van bloedzuigende ongewervelden, verder aangeduid met ‘vectoren’, zijn daarom belangrijk voor het inschatten van infectierisico’s en vroegtijdige signalering van potentiële uitbraken. Het Centrum Monitoring Vectoren (CMV) van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) heeft EIS Kenniscentrum Insecten gevraagd om datastromen van vectoren te stimuleren en te faciliteren en te onderzoeken hoe een bestaande datastroom, de gegevensinzameling van vectoren binnen het Nederlandse waterbeheer, beter ontsloten kan worden voor het CMV. Voor het eerste spoor, het stimuleren en faciliteren, zijn een aantal activiteiten georganiseerd en producten ontwikkeld. Deze rapportage doet verslag van het tweede spoor, de bruikbaarheid van waterschapsgegevens voor het monitoren van vectoren en het verbeteren van de ontsluiting ervan.
- [Bijen en zweefvliegen in Gelderland: belangrijke soorten en belangrijke gebieden](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bijen-en-zweefvliegen-in-gelderland-belangrijke-soorten-en-belangrijke-gebieden/): Het gaat niet goed met een groot deel van de Nederlandse soorten bijen en zweefvliegen: grofweg de helft ervan staat op de Rode Lijst van het Ministerie van LVVN. Naar aanleiding hiervan heeft de Provincie Gelderland opdracht gegeven om voor deze provincie in kaart te brengen hoe het er met de bedreigde bijen en zweefvliegen voor staat.
- [Bijen en zweefvliegen in Noord-Brabant: belangrijke soorten en belangrijke gebieden](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bijen-en-zweefvliegen-in-noord-brabant-belangrijke-soorten-en-belangrijke-gebieden/): Het gaat niet goed met een groot deel van de Nederlandse soorten bijen en zweefvliegen: grofweg de helft ervan staat op de Rode Lijst van het Ministerie van LVVN. Naar aanleiding van het recente verschijnen van de eerste Rode Lijst voor de Nederlandse zweefvliegen heeft de Provincie Noord-Brabant opdracht gegeven om voor deze provincie in kaart te brengen hoe het er met de bedreigde bijen en zweefvliegen voor staat.
- [Bijen en zweefvliegen in Nijmegen 2025](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bijen-en-zweefvliegen-in-nijmegen-2025/): In 2025 zijn de wilde bijen en zweefvliegen in de bebouwde kom van Nijmegen inkaart gebracht door middel van netvangsten. In het totaal zijn 18 locaties in vierrondes bezocht. Elk bezoek bestond uit drie-kwartier visuele inspectie ondersteundmet netvangsten door deskundigen. Daarnaast zijn aantallen bijen en zweefvliegengeteld over een drietal transecten van 7,5 minuten per locatie. Alle onderzoekslocatiesliggen binnen de komgrens van Nijmegen.
- [Bijen op de TU Delft campus: Herhaling 2025](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bijen-op-de-tu-delft-campus-herhaling-2025/): De campus van de TU Delft beslaat grofweg een oppervlakte van ongeveer 2 km2 (150 ha campusterrein) en ligt net ten zuiden van de binnenstad van Delft. De TU Delft streeft naar een CO2-neutrale, klimaatadaptieve en circulaire campus in 2030 met aandacht voor een gezonde leefomgeving en biodiversiteit. Vanuit de EcoCampus- strategie ligt de focus op biodiversiteit, zowel in de buitenruimte alsook gekoppeld aan het vastgoed. Om de biodiversiteit op de campus te verhogen, worden gericht maatregelen getroffen zoals gefaseerd maaien en herinrichting van de omgeving. De afdeling Maintenance Management (onderdeel van universiteitsdienstCampus Real Estate & Facility Management (CREFM)) is verantwoordelijk voor deinrichting en het beheer.
- [Rijke Dijken Zuid-Holland 2020-2025](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/rijke-dijken-zuid-holland-2020-2025/): Sinds 2020 doen EIS Kenniscentrum Insecten en Kenniscentrum Akkervogels onderzoek naar insecten op dijken onder de titel Rijke Dijken. Het project heeft als doel om de habitatkwaliteit van dijkgraslanden te verbeteren door middel van beheer. Het onderzoek richt zich hoofdzakelijk op de aanwezigheid van karakteristieke graslandfauna zoals dagvlinders, bijen en sprinkhanen, maar ook op andere insectengroepen en vaatplanten.
- [Bestuivers van de Hollandse bijenlinie – Tweede ronde 2025](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bestuivers-van-de-hollandse-bijenlinie-tweede-ronde-2025/): Als onderdeel van het project Hollandse Bijenlinie hebben EIS Kenniscentrum Insecten en Landschap Erfgoed Utrecht in 2025 acht forten en verbindingszones geïnventariseerd die onderdeel zijn van de Hollandse Waterlinies, op het voorkomen van de aanwezige bestuiversfauna: bijen, zweefvliegen en dagvlinders. Per fort zijn bijzondere soorten, goede plekken en locaties die juist meer aandacht verdienen, in kaart gebracht. In 2024 zijn al acht andere forten en verbindingszones onderzocht; de resultaten daarvan verschenen in een eerder rapport (Schreven et al. 2025).
- [Kniptorren Nieuwsbrief 2](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/kniptorren-nieuwsbrief-2/): In de Nieuwsbrief Kniptorren worden nieuwtjes over Nederlandse kniptorren gedeeld. Op deze pagina is meer informatie over het kniptorrenproject te vinden en kun je je aanmelden voor de nieuwsbrief.
- [Kniptorren Nieuwsbrief 1](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/kniptorren-nieuwsbrief-1/): In de Nieuwsbrief Kniptorren worden nieuwtjes over Nederlandse kniptorren gedeeld. Op deze pagina is meer informatie over het kniptorrenproject te vinden en kun je je aanmelden voor de nieuwsbrief.
- [Beheeradviezen voor bedreigde bijen en zweefvliegen in terreinen van It Fryske Gea](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/beheeradviezen-voor-bedreigde-bijen-en-zweefvliegen-in-terreinen-van-it-fryske-gea/): Grofweg 50 % van de Nederlandse soorten bijen en zweefvliegen staat op de Rode Lijst. Hiervan zijn 72 soorten bijen en 72 soorten zweefvliegen uit Friesland bekend. It Fryske Gea (IFG) heeft aangegeven meer te willen doen voor de populaties van bedreigde bijen en zweefvliegen in de door hen beheerde terreinen. Hiertoe hebben zij reeds het nodige voorwerk verricht door middel van insecteninventarisaties in diverse terreinen in de periode 2017-2021. Samen met andere beschikbare gegevens uit landelijke databestanden vormen de resultaten uit die inventarisaties een goede basis voor een evaluatie van de bijen- en zweefvliegenfauna in IFG-terreinen.
- [Insecten op de dijken langs de Overijsselse Vecht](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/insecten-op-de-dijken-langs-de-overijsselse-vecht/): In de zomer van 2025 zijn de dijken langs de Overijsselse Vecht bemonsterd op insecten op het traject tussen Zwolle en Dalfsen. Dit gebeurde op verzoek van het waterschap Drents Overijsselse Delta, met als hoofddoel om een beeld te krijgen van de aanwezigheid van soorten met een bedreigde of beschermde status.
- [Monitoring bijenlandschap Rotterdam 2025](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/monitoring-bijenlandschap-rotterdam-2025/): De gemeente Rotterdam ontwikkelt 40 hectare “Bijenlandschap”, waar grasvegetatie ecologisch beheerd wordt. In 2024 is op drie locaties gestart met monitoring van de effecten daarvan: het Melanchtonpark, de Meidoornweide en Park Zestienhoven. Op elke locatie werd een transect van 250 meter bijenlandschap onderzocht en een referentietransect met gazonbeheer. In 2025 is de meting herhaald.
- [Voorkeurshabitat van de zandhommel Bombus veteranus op Tiengemeten](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/voorkeurshabitat-van-de-zandhommel-bombus-veteranus-op-tiengemeten/): De zandhommel Bombus veteranus is een ernstig bedreigde en zeer zeldzame hommel die in Nederland alleen nog voorkomt in de Biesbosch en rond het Haringvliet, terwijl hij vroeger verspreid over het hele land voorkwam. Ondanks recente onderzoeken is het onduidelijk wat de voorkeurshabitat van de zandhommel is. Het eiland Tiengemeten, waar de zandhommel nog voorkomt, heeft een grote diversiteit aan landschappen en beheertypen. Natuur en cultuurlandschap liggen er naast elkaar, er zijn grote grazers aanwezig en er zijn verschillende soorten maaibeheer. Tiengemeten is daarom een geschikte locatie om de voorkeurshabitat van de zandhommel te onderzoeken.
- [SPINED, nieuwsbrief spinnenwerkgroep Nederland 45](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/spined-nieuwsbrief-spinnenwerkgroep-nederland-45/): Digitale nieuwsbrief spinnenwerkgroep
- [Tentakel nummer 80](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/tentakel-80/): Digitale nieuwsbrief van EIS Kenniscentrum Insecten
- [Tentakel nummer 79](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/tentakel-79/): Digitale nieuwsbrief van EIS Kenniscentrum Insecten
- [Inrichting en beheer leefgebied wilde bijen op de stuwwal bij Nijmegen en Berg en Dal](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/inrichting-en-beheer-leefgebied-wilde-bijen-op-de-stuwwal-bij-nijmegen-en-berg-en-dal/): De stuwwal bij Berg en Dal en Nijmegen is leefgebied voor een zeer groot aantal wilde bijensoorten waaronder enkele zeer zeldzame en bedreigde soorten. Het betreft onder andere de eikenzandbij (Andrena ferox) en haar broedparasiet gele wespbij (Nomada mutica), en de langhoornbij (Eucera longicornis) en haar broedparasiet grote wespbij (Nomada sexfasciata).
- [Bestuivers van drie volkstuinen in Utrecht](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bestuivers-van-drie-volkstuinen-in-utrecht/): In 2025 heeft EIS Kenniscentrum Insecten op verzoek van de gemeente Utrecht een drietal volkstuinen onderzocht op het voorkomen van bestuivers. Deze inventarisatie maakt onderdeel uit van een jaarlijks onderzoek naar het voorkomen van bestuivers in de stad, waarbij de nadruk ligt op het vastleggen van de diversiteit.
- [Bijenmonitoring Holthurnsche Hof Berg en Dal: vijfde ronde – 2025](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bijenmonitoring-holthurnsche-hof-berg-en-dal-vijfde-ronde-2025/): De Holthurnsche Hof is de afgelopen vijf jaar intensief gemonitord op het voorkomen van bijen. Hoewel het gebied slechts 1,2 hectare groot is, herbergt het terrein een uitzonderlijk rijke bijenfauna. Eind vorige eeuw is er decennialang een uitzonderlijk grote populatie van de eikenzandbij aanwezig geweest, welke rond de eeuwwisseling plotseling verdween. In 2016 werd een bezoek gebracht aan het gebied en ondanks dat de eikenzandbij niet werd aangetroffen was wel duidelijk dat het gebied een bijzondere bijenfauna herbergt. Er werd een beheerplan opgesteld om het dichtgroeien tegen te gaan en om enkele bijzondere soorten zoals de ernstig bedreigde gewone langhoornbij en de bijbehorende broedparasiet de grote wespbij te versterken en te behouden. Nadat in 2020 met de beheerwerkzaamheden was begonnen door de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap is een jaar later gestart met de monitoring van de bijen in het gebied. In dit rapport worden de resultaten van de monitoring van 2025 besproken.
- [Literatuuroverzicht 2025](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/literatuuroverzicht-2025/)
- [Doodhoutkevers in het Harderbos (2025)](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/doodhoutkevers-in-het-harderbos-2025/): In het voorjaar van 2025 zijn doodhoutkevers in het Harderbos geïnventariseerd. Hiervoor zijn in totaal verdeeld over 3 bostypen (beuk, populier en spar) 9 vallen opgehangen: 6 in het Harderbos en 3 in Reve-Abbert om een vergelijking te maken. Voor de onderzoeksbossen zijn twee beukenbossen, twee populierenbossen en twee sparrenbossen gekozen in het Harderbos, waar geen beheer meer wordt uitgevoerd. Deze bossen dienen ‘nieuwe oernatuur in de polder’ te worden. Deze bosvakken zijn vanaf 1968 ingeplant met een houtoogstdoel maar tegenwoordig worden ze al 20 tot 6 jaar lang niet meer beheerd. Ter vergelijking zijn één beukenbos-, één populierenbos- en één sparrenbosvak in het Reve-Abbert (Staatsbosbeheer) bemonsterd, waar regulier bosbeheer plaatsvindt.
- [Insecten van de Friese Waddendijk en aanliggende bermen](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/insecten-van-de-friese-waddendijk-en-aanliggende-bermen/): In de zomer van 2024 en lente van 2025 is de Waddendijk van Marrum tot Blije (Friesland) bemonsterd op bloembezoekende insecten (bijen, dagvlinders en zweefvliegen) en sprinkhanen. Dit gebeurde op verzoek van het Wetterskip Fryslân, met als hoofdvraag wat de meerwaarde is voor insecten van de ecologisch beheerde berm langs een deel van de dijk.
- [Systeemanalyse Knautiabij & Beemdkroon](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/systeemanalyse-knautiabij-beemdkroon/): Zowel de knautiabij als de beemdkroon staan op de rode lijst en de provincie Gelderland heeft de knautiabij aangewezen als prioritaire soort in het provinciale soortenbeschermingsbeleid, waardoor de knautiabij voorrang krijgt bij het nemen van soortgerichte herstelmaatregelen. Hierdoor ontstond behoefte aan advies over soortgerichte herstelmaatregelen voor de knautiabij, maar hiervoor was onderzoek nodig naar de knautiabij, de beemdkroon en de karakteristieke eigenschappen van de Gelderse habitat. Daarom is de volgende onderzoeksvraag opgesteld: Waar op de gradiënten van het Gelderse rivierenlandschap komen de karakteristieke landschapsecologische factoren van de habitat van de knautiabij voor? Om de hoofdvraag te beantwoorden is er een aangepaste versie van een landschapsecologische systeemanalyse (LESA) uitgevoerd. Hiervoor is gebruik gemaakt van twee projectgebieden binnen provincie Gelderland, namelijk: de Winssensche Waarden en de Tolkamerdijk.
- [Nieuwsbrief Gaasvliegen 9](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/nieuwsbrief-gaasvliegen-9/): Nieuwtjes over gaasvliegen en hun verwanten
- [Nieuwsbrief Gaasvliegen 8](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/nieuwsbrief-gaasvliegen-8/): Nieuwtjes over gaasvliegen en hun verwanten
- [Nieuwsbrief Gaasvliegen 7](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/nieuwsbrief-gaasvliegen-7/): Nieuwtjes over gaasvliegen en hun verwanten
- [Nieuwsbrief Gaasvliegen 6](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/nieuwsbrief-gaasvliegen-6/): Nieuwtjes over gaasvliegen en hun verwanten
- [Nieuwsbrief Gaasvliegen 5](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/nieuwsbrief-gaasvliegen-5/): Nieuwtjes over gaasvliegen en hun verwanten
- [Nieuwsbrief Gaasvliegen 4](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/nieuwsbrief-gaasvliegen-4/): Nieuwtjes over gaasvliegen en hun verwanten
- [Nieuwsbrief Gaasvliegen 3](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/nieuwsbrief-gaasvliegen-3/): Nieuwtjes over gaasvliegen en hun verwanten
- [Nieuwsbrief Gaasvliegen 2](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/nieuwsbrief-gaasvliegen-2/): Nieuwtjes over gaasvliegen en hun verwanten
- [Nieuwsbrief Gaasvliegen 1](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/nieuwsbrief-gaasvliegen-1/): Nieuwtjes over gaasvliegen en hun verwanten
- [SPINED, nieuwsbrief spinnenwerkgroep Nederland 44](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/spined-nieuwsbrief-spinnenwerkgroep-nederland-44/): Digitale nieuwsbrief spinnenwerkgroep
- [Tentakel nummer 78](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/tentakel-nummer-78/): Digitale nieuwsbrief van EIS Kenniscentrum Insecten
- [Veldgids Plantengallen](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/veldgids-plantengallen/): Plantengallen kan je overal vinden: in bossen, parken maar ook in kleine tuinen. Gallen zijn abnormale vergroeiingen van plantendelen die veroorzaakt worden door galwespen, galmuggen, galmijten of andere organismen. De diversiteit van gallen in kleuren en vormen is groot. In Nederland zijn meer dan 800 van dit soort vergroeiingen op planten te vinden! Deze veldgids laat met foto’s deze grote verscheidenheid zien en gaat op een laagdrempelige, maar wetenschappelijke manier in op de herkenning van plantengallen.
- [De levenscyclus van de rode en geknobbelde Amerikaanse rivierkreeft in Nederland: implicaties voor beheer](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/de-levenscyclus-van-de-rode-en-geknobbelde-amerikaanse-rivierkreeft-in-nederland-implicaties-voor-beheer/): Sinds 2021 worden rivierkreeften intensief bestreden in het Natura 2000-gebied de Molenpolder (provincie Utrecht). Aanvankelijk lag de focus op de rode Amerikaanse rivierkreeft (Procambarus clarkii). Gaandeweg is er een verschuiving opgetreden van overheersende aandelen rode Amerikaanse rivierkreeft in de vangst naar geknobbelde Amerikaanse rivierkreeften (Faxonius virilis). Een analyse van de levenscycli toont duidelijke verschillen tussen de twee soorten. De eiafzet van de rode Amerikaanse rivierkreeft piekt in het najaar, waarna de nieuwe generatie medio zomer kan worden ingevangen met vangtuigen (de zgn. ingroeifase). De eiafzet van de geknobbelde Amerikaanse rivierkreeft begint in de winter en piekt in het voorjaar, waarna de ingroeifase volgt in de late herfst. Aanbevolen wordt om de vangstrategie beter in overeenstemming te brengen met de levenscyclus van beide soorten, oftewel door de middelen te concentreren in de 2e helft van het jaar, te beginnen in juni en bij voorkeur doorlopend tot eind november, indien mogelijk aangevuld met wintervisserij.
- [Bestuivers van de Hollandse Bijenlinie – eerste ronde 2024](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bestuivers-van-de-hollandse-bijenlinie-eerste-ronde-2024/): Als onderdeel van het project Hollandse Bijenlinie hebben EIS Kenniscentrum Insectenen Landschap Erfgoed Utrecht in 2024 acht forten en verbindingszones geïnventariseerddie onderdeel zijn van de Hollandse Waterlinie, op het voorkomenvan de aanwezige bestuiversfauna: bijen, zweefvliegen en dagvlinders. Per fort zijnbijzondere soorten, goede plekken en locaties die juist meer aandacht verdienen inkaart gebracht. In totaal zijn maar liefst 117 soorten bijen, 93 soorten zweefvliegen en 16 soortendagvlinders gezien. Daarvan staan 15 bijensoorten en 11 zweefvliegensoorten op deRode Lijst. De potentiële verbindingszones zijn erg uiteenlopend qua karakter en bloemenrijkdom.Er zitten al mooie plekken tussen, maar over de breedte genomen kunnen allelocaties meer bloemen gebruiken. Verschralend beheer kan in deze zones goederesultaten boeken, zeker als er in het gebied al bloemrijke stukken zijn, die vandaaruitkunnen uitzaaien.
- [De ecologische scheiding tussen Meloe proscarabaeus en Meloe violaceus in het Nederlandse rivierengebied](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/de-ecologische-scheiding-tussen-meloe-proscarabaeus-en-meloe-violaceus-in-het-nederlandse-rivierengebied-een-vergelijkend-veldonderzoek-naar-verspreiding-gedrag-en-habitatvoorkeuren/): De gewone oliekever (Meloe proscarabaeus) en de blauwe oliekever (Meloe violaceus) zijn broedparasieten van ondergronds nestelende bijen en fungeren als indicatorsoorten voor bijenleefgebieden. Beide soorten zijn in Nederland sterk achteruitgegaan. Binnen het project Rijke Dijken van de Delta is onderzocht welke ecologische factoren de geografische scheidslijn tussen deze twee soorten verklaren. Het onderzoek richtte zich op negen locaties in het rivierengebied van Midden- en Zuid-Nederland. De resultaten laten zien dat M. proscarabaeus voorkomt op open, zonnige plekken met structuurrijke vegetatie, vaak nabij molshopen. Hoewel de soort in uiteenlopende habitats is waargenomen, laat zij binnen die variatie een voorkeur zien voor specifieke condities. Gedurende de veldwerkperiode werd M. violaceus vrijwel uitsluitend aangetroffen in vochtige, halfschaduwrijke omgevingen met dichte vegetatie waar gewoon speenkruid (Ficaria verna) groeide. De ecologische scheiding lijkt vooral te worden bepaald door verschillen in microklimaat, vegetatiestructuur, voedselvoorkeur en voortplantingsstrategie. Hun gescheiden voorkomen is waarschijnlijk het resultaat van een combinatie van soortspecifieke voorkeuren, de verspreiding van geschikte habitats in het landschap en historische ontwikkelingen. De resultaten benadrukken het belang van habitatdiversiteit voor beide soorten én voor wilde bijen.
- [Bestuivers in de gemeente Arnhem: monitoring 2023-2024](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bestuivers-in-de-gemeente-arnhem-monitoring-2023-2024/): Op verzoek van de gemeente Arnhem is in 2023 en 2024 door EIS Kenniscentrum Insecten een monitoring uitgevoerd naar bestuivers, zowel bijen als zweefvliegen. Hiervoor zijn een achttal gebieden onderzocht die een aanvulling vormen op de gebieden die in 2022 onderzocht zijn. Het doel van de monitoring is inzicht te krijgen in de aanwezige bestuiversfauna en eventuele plekken met bijzondere en kwetsbare soorten binnen de gemeente Arnhem. De gemeente herbergt een zeer rijke bestuiversfauna. Sinds het jaar 2000 zijn er maar liefst 189 soorten bijen waargenomen. Dit is uiteraard een afspiegeling van de grote rijkdom aan verschillende gebieden, terreinen en habitats die de gemeente rijk is, waarbij de range uiteenloopt van vochtige terreinen in de uiterwaarden naar droge heideterreinen bovenaan de stuwwal. Met de monitoring van de afgelopen drie jaar is een basis gelegd voor een toekomstige evaluatie van het beleid en beheer van de groengebieden binnen de stadten behoeve van bestuivers.
- [Plan van aanpak langjarige monitoring soorten in gemeente Nijmegen](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/plan-van-aanpak-langjarige-monitoring-soorten-in-gemeente-nijmegen/): Het hoofddoel is om een langlopende monitoring van soorten in de gemeente Nijmegen te bewerkstelligen, waarvoor in dit rapport een plan van aanpak per soortgroep is uitgewerkt en een overzicht is gegeven van alle soortgroepen te samen. De wensen van de Gemeente Nijmegen met betrekking tot een monitoringsplan biodiversiteit zijn hieronder beschreven:
- [Roofvliegen van Nederland en België, inclusief Denemarken en de Britse Eilanden (Diptera – Asilidae)](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/roofvliegen-van-nederland-en-belgie-inclusief-denemarken-en-de-britse-eilanden-diptera-asilidae/): Roofvliegen mogen zich evenals vele andere insecten en ongewervelden, verheugen op een toenemende aandacht van de natuurliefhebber. Het is alleen vaak lastig ze op naam te brengen omdat er weinig toegankelijke literatuur beschikbaar is. Met deze gids willen we daar enige verandering in brengen en aantonen dat in onze contreien deze vliegen makkelijker op naam kunnen worden gebracht dan menigeen denkt. Wij hebben gekozen voor een meer praktische dan wetenschappelijke opzet om een laagdrempelige gids samen te stellen, waar ook de enthousiaste natuurfotograaf mee uit de voeten kan.
- [Insect zoekt thuis, onderzoek naar kansen voor insecten in de stad](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/insect-zoekt-thuis-onderzoek-naar-kansen-voor-insecten-in-de-stad/): Het gaat slecht met insecten. Uit onderzoek blijkt dat sinds 1990 de totale biomassa van insecten met 75 procent is afgenomen. Ook neemt het aantal soorten wereldwijd in rap tempo af: zo wordt 40% van alle insectensoorten met uitsterven bedreigd. We moeten daarom een halt toeroepen aan de achteruitgang van insecten en actief werk maken van het herstel van insecten. Verrassend genoeg biedt de stad hier grote kansen voor. Ruim een derde van de insectensoorten komt voor in de stad en tien procent is zelfs afhankelijk van de stad. Steden vormen een gevarieerd landschap met verschillende micro-habitats voor insecten. Ook worden er in de stad minder pesticiden gebruikt dan op landbouwgrond, waardoor de stad een schuilplaats en een veilig leefgebied is voor insecten. Toch blijven deze kansen grotendeels onbenut. Er is nauwelijks beleid voor insecten in de stad. Om het aantal insecten in de stad te bevorderen hebben we daarom onderzocht welke maatregelen hiervoor nodig zijn. In samenwerking met Collectief Natuurinclusief, hebben wij elf richtlijnen opgesteld voor een insectvriendelijke stad.
- [Tentakel nummer 77](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/tentakel-nummer-77/): Digitale nieuwsbrief van EIS Kenniscentrum Insecten
- [Aquatische macrofauna in het Bio Science Park te Leiden: monitoring 2024](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/aquatische-macrofauna-in-het-bio-science-park-te-leiden-monitoring-2024/): In de nazomer van 2024 is een selectie van kenmerkende aquatische macrofaunasoorten (te weten: kokerjuffers, waterkevers, waterwantsen, kreeftachtigen en waterslakken) onderzocht op een tiental locaties binnen het Leiden BioScience Park. Vijf locaties zijn in 2024 voor een tweede keer bemonsterd in navolging van een nulmonitoring in 2020. Vijf andere locaties zijn in 2024 nieuw opgenomen in de monitoring. Ten opzichte van 2020 is er, beoordeeld naar het aantal soorten, verdeling over de soortgroepen en aantal exoten, een verbetering zichtbaar op drie meetlocaties en een verslechtering op één meetlocatie. De verbeteringen lijken samen te hangen met successie en uitbreiding van de onderwatervegetatie, herinrichtingwerkzaamheden c.q. verwijdering van de beschoeiing en de toename van structuur. Aanbevolen wordt om te onderzoeken of meer locaties naar het voorbeeld van de Wadi Nieuw Rhijngeest Zuid gerealiseerd kunnen worden. Op meetpuntniveau wordt sterk aangeraden om het gedempte (verplaatste) meetpunt op de trambaan zo natuurlijk mogelijk in te richten. Anders dreigt een van de rijkste plekjes, tevens belangrijk leefgebied van de beschermde platte schijfhoren, verloren te gaan.
- [Soortzoeker Invasieve Steekmuggen (Culicidae) in Europa](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/soortzoeker-invasievesteekmuggen-culicidae-in-europa/): Steeds meer mensen melden invasieve steekmuggen, niet louter professionals of amateurs met een achtergrond in de entomologie. Er zijn goede Engelstalige determinatiewerken voor het op naam brengen van steekmuggen, maar die sleutels zijn vooral bedoeld voor getrainde entomologen. Deze soortzoeker richt zich op geïnteresseerden zonder voorkennis en biedt een relatief eenvoudig hulpmiddel om de diverse invasieve muggen te onderscheiden van inheemsesoorten. De soortzoeker bevat alle 6 soorten invasieve steekmuggen die in Europa buiten zijn aangetroffen. Daarnaast zijn negen inheemse soorten opgenomen die ten dele gemakkelijk met invasieve soorten verward kunnen worden, geselecteerd op basis van hun morfologische overeenkomst met invasieve soorten, de kans dat ze worden aangetroffen, of ze mensenbijten en hoe algemeen ze zijn.
- [Bijen op de TU Delft campus: Nulmeting 2024](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bijen-op-de-tu-delft-campus-nulmeting-2024/): EIS Kenniscentrum Insecten heeft in 2024 een inventarisatie uitgevoerd van bijen op de TU Delft campus in Delft. De inventarisatie vond plaats op acht verschillende locaties, welke elk viermaal in het jaar onderzocht zijn. De inventarisatie geldt als een nulmeting van een monitoring, die in de komende jaren herhaald wordt om ontwikkelingen in de bijenfauna vast te kunnen stellen, ter evaluatie van verande­ringen in inrichting en beheer. De onderzoekslocaties worden afzonderlijk besproken, met aandacht voor bloe­maanbod en nestelgelegenheid. Voor sommige locaties worden beknopte beheer­adviezen gegeven om met name de bijendiversiteit, maar ook de biodiversiteit als geheel, te vergroten.
- [Tentakel nummer 76](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/tentakel-nummer-76/): Digitale nieuwsbrief van EIS Kenniscentrum Insecten
- [SPINED, nieuwsbrief spinnenwerkgroep Nederland 43](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/spined-nieuwsbrief-spinnenwerkgroep-nederland-43/)
- [SPINED, nieuwsbrief spinnenwerkgroep Nederland 41](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/spined-nieuwsbrief-spinnenwerkgroep-nederland-41/)
- [Jaarverslag 2024](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/jaarverslag-2024-2/)
- [SPINED, nieuwsbrief spinnenwerkgroep Nederland 42](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/spined-nieuwsbrief-spinnenwerkgroep-nederland-42/)
- [Bijen en zweefvliegen in het Natura 2000-reservaat De Bruuk bij Groesbeek](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bijen-en-zweefvliegen-in-het-natura-2000-reservaat-de-bruuk-bij-groesbeek/): In 2024 is een inventarisatie uitgevoerd van de bijen- en zweefvliegenfauna van de graslanden in Natura 2000-gebied De Bruuk, in opdracht van Staatsbosbeheer. Het doel van de inventarisatie was vaststellen of er een populatie van de zeer zeldzame en ernstig bedreigde heidehommel Bombus humilis voorkomt in het gebied, naar aanleiding van een mogelijke vondst in 2013. Ondanks gericht zoeken is de heidehommel niet aangetroffen. Wel werden opvallend veel foeragerende akkerhommelkoninginnen aangetroffen van een zeer lichte kleurvariant laat in het voorjaar, deze kunnen makkelijk aangezien worden voor de heidehommel. In totaal zijn er 49 soorten bijen waargenomen op de graslanden in De Bruuk in 2024 (inclusief honingbij Apis mellifera) en 47 soorten zweefvliegen. Deze aantallen zijn niet bijzonder hoog te noemen voor een gebied met zo’n bloemenrijkdom.
- [Monitoring Bijenlandschap Rotterdam 2024](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/monitoring-bijenlandschap-rotterdam-2024/): De gemeente Rotterdam ontwikkelt 40 hectare “Bijenlandschap”, waar grasvegetatie ecologisch beheerd wordt. In 2024 is op drie locaties gestart met monitoring van de effecten daarvan: het Melanchtonpark, de Meidoornweide en Park Zestienhoven. Op elke locatie werd een transect van 250 meter bijenlandschap onderzocht en een referentietransect met gazonbeheer. Alle locaties waren in 2024 arm aan insecten. Er zijn geen zeldzame- of Rode Lijstsoorten gezien. De waargenomen insecten zijn over het algemeen generalistische en/of zeer mobiele soorten die geen kwaliteitsindicatoren zijn. Ook zijn de verschillen tussen bijenlandschap en referentie nog niet goed zichtbaar in de resultaten maar ook niet in het veld. Enerzijds moet de fauna zich nog ontwikkelen, anderzijds gaat het aangepaste maaibeheer nog niet overal goed. Sommige bijenlandschapstransecten werden nog (deels) als gazon gemaaid. Plaatselijk zijn de eerste positieve ontwikkelingen van het aangepaste maaibeheer te zien in de vegetatie en/of de fauna. Om de effecten van het uitbreidende bijenlandschap te kunnen duiden is het van belang om de insectenfauna te blijven volgen. Meer locaties en meer meetmomenten geven een duidelijker beeld.
- [Kansen voor fauna in natuurbeheer](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/kansen-voor-fauna-in-natuurbeheer-2/): Dertig jaar na verschijnen van het boek ‘Insektenbeheer’ en twintig jaar na het OBN Preadvies Fauna, is er veel veranderd in het natuurbeheer. Tot in de jaren ’90 waren maatregelen vooral gericht op bodem en planten. Fauna zou automatisch mee profiteren van de maatregelen, ook wanneer deze grootschalig werden ingezet. Deze aanname bleek vaak onterecht en de aandacht voor specifieke knelpunten en mogelijke oplossingen voor fauna is dan ook sterk gegroeid. Deze brochure wil beheerders inspireren: welke kansen voor de fauna kunnen in jouw gebied beter benut worden? En zijn bedreigingen in een vroeg stadium te signaleren? Hiervoor stellen we eerst het dier centraal: wat bepaalt hun kwetsbaarheid of tolerantie voor veranderingen in hun leefomgeving? Daarna wordt deze kennis vertaald naar de praktijk van beheer- en herstelmaatregelen.
- [Wilde bijen in het Rotterdamse havengebied](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/wilde-bijen-in-het-rotterdamse-havengebied/): Op verzoek van Bureau Stadsnatuur heeft EIS Kenniscentrum Insecten in 2021 wilde bijen geïnventariseerd in terreinen van het havengebied van Rotterdam. Dit onderzoek was een herhaling van het onderzoek in 2018. Negen geselecteerde gebieden verspreid over de haven zijn elk driemaal bezocht: in de lente, voorzomer en zomer. Eén onderzoeksgebied uit 2018 is komen te vervallen en is vervangen door een enigszins vergelijkbaar terrein. In totaal zijn tijdens het onderzoek 72 soorten bijen gevonden, waaronder 13 zeldzame tot zeer zeldzame soorten. Acht van de aangetroffen bijensoorten staan op de Rode Lijst. De haven heeft hiermee een gevarieerde en bijzondere bijenfauna.
- [Bijenmonitoring in duingebied Solleveld: nulmeting 2024](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bijenmonitoring-in-duingebied-solleveld-nulmeting-2024/): Solleveld is een bijzonder duingebied voor bijen in Zuid-Holland omdat er twee soorten uit het gebied bekend zijn die in deze provincie zeer zeldzaam zijn: de heidezandbij en de heizijdebij. Het is onduidelijk is of de heidezandbij hier nog voorkomt en van de heizijdebij is niet bekend hoe groot de populatie is. In het gebied dat wordt beheerd door drinkwaterbedrijf Dunea is ingrijpend grootschalig onderhoud van de waterwinmiddelen in combinatie met grootschalig natuurherstel gepland. Ook is Dunea van plan om de toestand van de heide te evalueren en op basis hiervan eventueel beheersmaatregelen te nemen. In duingebied Solleveld heeft nog nooit een gestructureerde bijenmonitoring plaatsgevonden. Daarom heeft Dunea aan EIS Kenniscentrum Insecten verzocht om hier in 2024 een begin mee te maken. Deze nulmeting richt zich op enkele locaties in het gebied waarvoor maatregelen gepland zijn. Doel van deze monitoring is het verkrijgen van inzicht in de effecten van maatregelen op de bijenfauna als geheel en de populaties van heidezandbij en heizijdebij in het bijzonder.
- [Bestuivers van Kroondomein Het Loo](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bestuivers-van-kroondomein-het-loo/): Op verzoek van Kroondomein Het Loo heeft EIS Kenniscentrum Insecten onderzoek gedaan naar het voorkomen van bestuivers. Hierbij is de aandacht vooral uitgegaan naar de typische en karakteristieke soorten en de potentiële hotspots binnen het gebied. Op basis van bestaande data is een lijst van aandachtsoorten vastgesteld en zijn mogelijke belangrijke gebieden in kaart gebracht. Aan de hand van veldwerk is de verspreiding van deze soorten verder in kaart gebracht en zijn eventuele knelpunten en potenties geformuleerd. Voor de analyse van de gegevens zijn niet alleen de data van de beide veldszeizoenen (2022-2023), maar ook de data van de auteurs en Jaap Bouwman meegenomen van de afgelopen jaren. In totaal leverde dit 117 soorten bijen en 110 soorten zweefvliegen op voor het gebied. Hieronder bevinden zich respectievelijk 23 soorten bijen en 13 soorten zweefvliegen van de Rode Lijst. Onder de vastgestelde lijst met aandachtsoorten zijn er enkele in het geheel niet aangetroffen, andere in slechts zeer lage aantallen.
- [Bijenlint Duin- en Bollenstreek: Inventarisatie van 18 terreinen](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bijenlint-duin-en-bollenstreek-inventarisatie-van-18-terreinen/): In de laatste jaren zijn internationaal veel inzichten opgedaan over de achteruitgang van biodiversiteit in het algemeen en insecten in het bijzonder. De slechte staat van de natuur leidt tot zorgen bij publiek en overheden. Recent zijn tal van initiatieven gestart om het tij te keren. Eén van die initiatieven betreft het ontstaan van ‘bijenlandschappen’, waarin plaatselijke partijen samenwerken om de groene ruimte aantrekkelijker in te richten en te beheren voor bijen en andere insecten. De Provincie Zuid-Holland is hierin een voorloper en heeft inmiddels de ambitie vastgesteld om in de gehele provincie een aaneengesloten Bijenlandschap te maken. In de Duin- en Bollenstreek is in 2021 een Bijenlint gestart, een variant op een bijenlandschap.
- [Tentakel nummer 75](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/tentakel-nummer-75/): Digitale nieuwsbrief van EIS Kenniscentrum Insecten
- [Bijen en zweefvliegen in het Bio Science Park te Leiden: herhaling 2024](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bijen-en-zweefvliegen-in-het-bio-science-park-te-leiden-herhaling-2024/): EIS Kenniscentrum Insecten heeft in 2024 een herhaling uitgevoerd van de inventarisatie van bijen en zweefvliegen in 2020 op 12 locaties op het Bio Science Park in Leiden In aanvulling daarop zijn 10 toegevoegde locaties onderzocht, waarmee het totaal op 22 onderzochte locaties komt, die elk driemaal in het jaar onderzocht zijn.
- [Monitoring en voedselplanten van de zwarte sachembij in Kwintelooijen](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/monitoring-en-voedselplanten-van-de-zwarte-sachembij-in-kwintelooijen/): EIS Kenniscentrum Insecten heeft in 2023 een uitgebreid onderzoek gedaan naar het voorkomen van de zwarte sachembij Anthophora retusa in Kwintelooijen. Door de late start is de monitoring dat jaar niet goed van de grond gekomen In 2024 is er daarom een nulmeting voor de monitoring uitgevoerd en is er uitgebreid onderzoek gedaan naar de voedselplanten van de zwarte sachembij.
- [Tentakel nummer 70](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/tentakel-nummer-70/): Digitale nieuwsbrief van EIS Kenniscentrum Insecten
- [Tentakel nummer 71](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/tentakel-nummer-71/): Digitale nieuwsbrief van EIS Kenniscentrum Insecten
- [Tentakel nummer 72](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/tentakel-nummer-72/): Digitale nieuwsbrief van EIS Kenniscentrum Insecten
- [Tentakel nummer 73](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/tentakel-nummer-73/): Digitale nieuwsbrief van EIS Kenniscentrum Insecten
- [Tentakel nummer 74](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/tentakel-nummer-74/): Digitale nieuwsbrief van EIS Kenniscentrum Insecten
- [Bijen en zweefvliegen in het Bijenlandschap van Groene Cirkels: herhaling 2024](https://kenniscentruminsecten.nl/publicaties/bijen-en-zweefvliegen-in-het-bijenlandschap-van-groene-cirkels-herhaling-2024/): In 2013 is het project Groene Cirkels Bijenlandschap opgestart in het Land van Wijk en Wouden, de regio rond Leiden, Alphen aan den Rijn en Zoetermeer in Zuid-Holland. Doel van het project is het vergroten van de bloemen- en bijenrijkdom, teneinde de biodiversiteit, bestuiving en landschapsbeleving te vergroten. Vele partijen in de regio nemen hiertoe maatregelen in inrichting en beheer. Om te onderzoeken of deze maatregelen het gewenste effect hebben op de wilde bestuiversfauna, is een monitoring opgestart van bijen en zweefvliegen. De nulmeting vond plaats in 2015 en er waren herhalingen in 2018 en 2021. In 2024 is de monitoring voor de vierde keer uitgevoerd en de resultaten hiervan worden in deze rapportage besproken en vergeleken met die uit de eerste drie onderzoeksjaren.

## Soorten
- [Mexicaanse zwartsteel](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/mexicaanse-zwartsteel/): De Mexicaanse zwartsteel is een volledig zwarte wesp die te herkennen is aan de metallic blauwe weerschijn op de vleugels en de gebogen steel van het achterlijf. De soort onderscheidt zich daarmee van alle andere in Nederland voorkomende langsteelgraafwespen, die roodzwart of geelzwart gekleurd zijn en geen metallic blauwe vleugels hebben.
- [Ingesneden muurwesp](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/ingesneden-muurwesp/): De twaalf Nederlandse soorten muurwespen lijken sterk op elkaar. De ingesneden muurwesp is moeilijk te onderscheiden van de epauletmuurwesp (A. gazella) en glasvleugelmuurwesp (A. claripennis). Een V-vormige inkeping in de dwarsrichel van het eerste achterlijfssegment (eerste tergiet) is een belangrijk onderscheidend kenmerk.
- [Bonte knotswesp](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/bonte-knotswesp/): De bonte knotswesp is een kleine wesp met een langgerekt lichaam. Het mannetje is zwart en heeft witte vlekken op de kop, het borststuk en het achterlijf. Het vrouwtje is ook zwart met witte vlekken, maar de voorste helft van het achterlijf is rood van kleur, wat haar een bont uiterlijk geeft. Het mannetje heeft verdikte, knotsvormige antennen, bij het vrouwtje zijn de antennen niet verdikt. Daarnaast heeft het mannetje een dwarskiel voorop de kop. Bij beide geslachten zijn de poten volledig zwart, hoewel de basis van de voorschenen soms lichter kan zijn. Vrouwtjes worden 8-13 mm groot, mannetjes 7-11 mm.
- [Grote wantsendoder](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/grote-wantsendoder/): De grote wantsendoder heeft een rood-zwart gekleurd achterlijf en een volledig zwarte kop. Hiermee is de soort te onderscheiden van de wantsendoders van het geslacht Dryudella, die witte vlekken voorop de kop hebben. Onderscheid met de kleine wantsendoder Astata minor is lastiger. Mannetjes van de grote wantsendoder hebben twee verdikte klieren of tyloïden op de onderkant van de middelste antenneleden, mannetjes van de kleine wantsendoder hebben er drie. Vrouwtjes van de grote wantsendoder hebben volledig zwarte voorschenen en voorbasitarsen, vrouwtjes van de kleine wantsendoder hebben deels roodbruine tot gele voorschenen en roodbruine voorbasitarsen.
- [Grote snuittordoder](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/grote-snuittordoder/): De grote snuittordoder is een grote, zwarte knoopwesp met gele vlekken en strepen op de kop en het borststuk en een geel-zwart gebandeerd achterlijf. De poten zijn grotendeels geel, met zwarte delen. De achterlijfssegmenten zijn sterk ingesnoerd, waardoor het achterlijf een geribbeld uiterlijk heeft. Dit is zeer kenmerkend voor alle soorten knoopwespen, wat ze goed herkenbaar maakt in het veld. Het vrouwtje van de grote snuittordoder is goed te herkennen aan de relatief brede, trapeziumvormige kop in vooraanzicht. Bij de andere soorten knoopwespen is de kop min of meer ellipsvormig. Het mannetje is wat lastiger te onderscheiden van de andere mannetjes knoopwespen. De achterlijfstekening, kleur en vorm van de antennen en kleur van de achterdij zijn hierbij belangrijke kenmerken om op te letten.
- [Gewone meikever](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/gewone-meikever/): De twee soorten meikevers zijn van elkaar te onderscheiden aan de vorm van de punt van het achterlijf en de kleur van het halsschild. Bij de gewone meikever is het halsschild meestal donkerder, terwijl dit bij de bosmeikever vaak lichter van kleur is. Ook de verspreiding verschilt: de bosmeikever heeft een voorkeur voor droge zandgronden en komt daarom vaker voor in de Hollandse duinen en op de Veluwe. In andere delen van Nederland is deze soort zeldzaam en wordt vaker de gewone meikever aangetroffen.
- [Bosmeikever](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/bosmeikever/): De gewone meikever en de bosmeikever zijn van elkaar te onderscheiden aan de vorm van de punt van het achterlijf en de kleur van het halsschild. Bij de gewone meikever is het halsschild meestal donkerder, terwijl dit bij de bosmeikever vaak lichter van kleur is.
- [Bladbruintje](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/bladbruintje/): Het bladbruintje is één van de zeldzamere soorten onder de bruine gaasvliegen. Hij is goed herkenbaar aan de aparte vorm van de bruine voorvleugels. Door deze vorm en de 'nerven' die over de vleugels lopen lijkt het bladbruintje sterk op een dood blaadje! Daardoor zijn ze moeilijk te spotten, maar ze worden wel door licht aangetrokken. Op nachtvlinderlakens kun je ze dus af en toe tegenkomen.
- [Goudoogje](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/goudoogje/): Het goudoogje is de meest algemene soort onder de groene gaasvliegen. In de winter kun je ze zelfs binnenshuis aantreffen, waar ze als volwassen dier overwinteren. Goudoogjes hebben doorzichtige vleugels met een dicht netwerk van vleugeladers. Ze zijn groen van kleur en hebben een gele streep over de rug lopen. In de winter kunnen ze soms verkleuren naar bruin, zodat ze minder opvallen.
- [Australische huisspin](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/australische-huisspin/): De Australische huisspin is goed te herkennen aan het witgrijs behaarde kopborststuk, het bruine, witgrijs behaarde achterlijf met karakteristiek patroon en de roodbruine geringde poten. Vrouwtjes worden tussen de 10-13 mm groot, mannetjes tussen de 8-12 mm. De juveniele spinnen hebben hetzelfde uiterlijk als de volwassen exemplaren, maar zijn een stuk kleiner. Het web is rommelig gebouwd met aan de randen een kenmerkende zigzagstructuur. De spin verschuilt zich in een buisvormige constructie van het web, de zogenaamde retraite.
- [Kerkzesoog](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/florentijnse-muurspin/): De kerkzesoog is een vrij forse, donker gekleurde spin. Vrouwtjes kunnen 13-22 mm groot worden, mannetjes tussen de 10-15 mm groot. De vrouwtjes zijn van de mannetjes te onderscheiden aan de hand van hun metallicgroene kaken en zwarte achterlijf, bij de mannetjes zijn de kaken bronskleurig en is het achterlijf meer getekend, net als bij de jongen. Het achterlijf is cilindrisch van vorm. Zoals de naam al aangeeft heeft de soort zes ogen in plaats van de gebruikelijke acht. De webben bestaan uit een buisvormige constructie waar de spin zich in verschuilt, met struikeldraden die naar buiten lopen.
- [Gewone mijnspin](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/gewone-mijnspin/): Gewone mijnspinnen zijn bruin tot zwart van kleur en zijn met name te herkennen aan de grote, evenwijdige (orthognathe) kaken, wat hun verwantschap tot de vogelspinnen aanduidt. Mannetjes worden doorgaans tussen de 7-10 mm groot, vrouwtjes tussen de 10-15 mm. De jonge spinnen hebben dezelfde kleur of zijn iets lichter dan de volwassen dieren. De gewone mijnspin vertoont sterke gelijkenis met de kalkmijnspin (Atypus piceus), maar de laatste is iets donkerder van kleur. De twee soorten zijn het beste te onderscheiden aan de hand van de spintepels; bij de gewone mijnspin bestaan deze uit drie evenlange delen, bij de kalkmijnspin is het laatste deel langer, ongeveer evenlang als de eerste twee delen samen.
- [Vermiljoenkever](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/vermiljoenkever/): De biotoop wordt gevormd door vochtige bossen, houtwallen en lanen met bomen en dikke takken die recent zijn doodgegaan. Ook meer solitaire liggende, staande of opgestapelde gezaagde boomstammen kunnen gekoloniseerd worden. Ook losse takken op de grond zijn vaak geschikt. Onbekend is of dode takken in bomen bewoond worden, maar dit is sterk te verwachten. De larve van de kever leeft twee jaar achter de schors van vers dode bomen of takken en ook de volwassen kever leeft het grootste deel van zijn leven achter schors. Populier is in Nederland de absolute favoriete boom voor de soort en dat komt met name omdat in populierenbossen zeer frequent vers dood hout beschikbaar komt. Echter ook de meeste andere loofbomen en zelfs enkele naaldboomsoorten worden bewoond.
- [Spaanse stierspin](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/spaanse-stierspin/): De Iberische spin leeft van nature in het zuiden van Spanje en Portugal. Ze maakt verborgen buisvormige trechterwebben in onder meer boomholtes. Omdat grote olijfbomen in deze landen nog wel eens opgepot worden en naar andere landen vervoerd worden om hier verkocht te worden, kunnen de spinnen ongemerkt meekomen. Bij de vervoerder, de distributeur, het tuincentrum of iemand in de tuin kan de spin er dan uitkruipen en gevonden worden. Dit proces gebeurt sinds ongeveer 2010 omdat recent door klimaatverandering mediterrane planten jaarrond buiten kunnen staan in ons land, en daarmee de import flink is toegenomen. Tot nu toe staat de teller van door arachnologen bevestigde importgevallen op negen, verdeeld over zes provincies. Een groot gedeelte van de spinnen zal echter nooit ‘officieel’ gemeld worden.
- [Argentijnse mier](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/argentijnse-mier/): In 1976 was de eerste waarneming voor Nederland en de mieren worden met regelmaat onderschept tijdens inspecties van geïmporteerde planten. Er is dus een continue import van Argentijnse mieren in Nederland. Af en toe vestigen de mieren zich in huizen of andere gebouwen. Dit leidt soms tot overlast, maar door bestrijding kan het probleem meestal opgelost worden. Als de mieren echter niet tijdig opgemerkt of bestreden worden, kan de mier zich zeer snel uitbreiden door nestafsplitsingen. Er zijn vele koninginnen die nieuwe mieren produceren, de overlast neemt toe en bestrijding wordt steeds lastiger. Er zijn meerdere van dit soort plagen geweest en in Capelle aan de IJssel (Zuid-Holland) is ongeveer 25 jaar overlast geweest van de mieren die verspreid over een wijk voorkomen. Hier werden de miertjes zelfs buiten de gebouwen gezien en inmiddels is aangetoond dat er ook daadwerkelijk nesten buiten gebouwen waren, die ook de winter door komen. Dit maakt de bestrijding nog lastiger, omdat veel onduidelijker is waar alle nesten zich bevinden. Momenteel lijkt het probleem wel te zijn opgelost, door jarenlange bestrijding.
- [Plaagmier](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/plaagmier/): De plaagmier is een kleine bruine mier waarvan de werksters in grootte variëren tussen de 2,5 en 3,5 mm. Als soort is de plaagmier moeilijk te herkennen met het blote oog, omdat de soort sterk lijkt op de buntgrasmier Lasius psammophilus, mergelmier Lasius alienus en Lasius paralienus. Deze drie soorten zijn echter niet kenmerkend voor de stedelijke omgeving waar de plaagmier tot op heden enkel voorkomt. In steden zijn de nesten van een superkolonie goed zichtbaar door vele nestuitgangen met uitgeworpen zand, verspreid over een grote lengte van de trottoirs. Kenmerkend zijn ook de massale hoeveelheid werksters die over boomstammen lopen, van en naar de honingdauw producerende bladluizenkolonies.
- [Platte wielwebspin](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/platte-wielwebspin/): De platte wielwebspin is roodbruin tot zwartbruin van kleur en heeft een opvallend afgeplat achterlijf met daarop een donkere tekening in de vorm van een blad, die een lichte rand kan hebben. Het achterlijf bevat deukjes welke fungeren als aanhechtingspunten van pezen, waarmee de spin zichzelf platter kan maken. Zo kan de soort zich in kieren en spleten verstoppen die niet toegankelijk zijn voor andere spinnensoorten. Mannetjes worden tussen de 7-10 mm groot, vrouwtjes tussen de 13-16 mm.
- [Herfsthangmatspin](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/herfsthangmatspin/): De herfsthangmatspin heeft een lichtbruin kopborststuk waarop een stemvork-achtige tekening zichtbaar is. Het patroon op het achterlijf is zeer kenmerkend en bestaat uit enkele donkere driehoekjes onder elkaar (een soort kerstboompje), met aan weerszijden witte banden. De zijkanten en onderkant van het achterlijf is donker gekleurd. De mannetjes zijn slanker dan de vrouwtjes en hebben grote gifkaken. Vrouwtjes worden 5 tot 6.6 mm groot, mannetjes 4.6 tot 6 mm. De webben bestaan uit een soort horizontale matjes met daarboven verticale draden die ver naar boven kunnen doorlopen.
- [Struikspin](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/struikspin/)
- [Mediterraan draaigatje](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/mediterraan-draaigatje/): Het mediterraan draaigatje is een zwarte, glanzende mier waarvan de werksters tussen de 2,4 tot 5,1 mm groot zijn. De flinke variatie in lichaamsgrootte is een kenmerk om de soort bijvoorbeeld van de wegmier Lasius niger te kunnen onderscheiden. In het veld kunnen de draaigatjes ook nog herkend worden aan het feit dat de er straten zijn van werksters die allemaal dezelfde route lopen en de typisch kratervormige nestopeningen (alleen na een periode van rustig en mooi weer, maar let op voor de kleinere ‘kratertjes’ van de zwarte zaadmier, Tetramorium caespitum). Mediterrane draaigatjes maken clusternesten, hetgeen betekent dat elke ruimte rondom de kolonie gebruikt kan worden als nest. In het voortplantingsseizoen zijn de mieren en hun broed dan ook vaak aanwezig op allerlei door de zon beschenen plekjes zoals in muurtjes en bijvoorbeeld ook direct onder op de stoep liggend afval.
- [Walnootboorvlieg](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/walnootboorvlieg/): De walnootboorvlieg behoort tot de boorvliegen, die gekenmerkt worden door hun relatief geringe grootte (2-9 mm) en veelal getekende vleugels. Binnen deze familie is de walnootboorvlieg makkelijk herkenbaar aan het oranjebruin gekleurde lichaam, met opvallend geel schildje, en de vleugeltekening. Deze bestaat uit vier banden, waarvan alleen de pre-apicale en de apicale met elkaar verbonden zijn en waarbij met name de discale band erg breed is, veel breder dan bij alle andere Noordwest Europese boorvliegen.
- [Europese rivierkreeft](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/europese-rivierkreeft/): De Europese rivierkreeft is een bruine tot olijfgroen gekleurde soort, met soms blauwe exemplaren, een kleurvariëteit die relatief algemeen is binnen de Nederlandse populatie. De kreeft is te herkennen aan de roodkleurige onderkant van zijn scharen en poten. Het voorlaatste pootlid heeft geen opvallende stekel aan de binnenzijde (in plaats van mét stekel zoals bij alle Amerikaanse soorten). Achter het oog staan twee kleine stekels (in plaats van maximaal één zoals bij Amerikaanse soorten). Het rostrum heeft parallelle zijden en een duidelijke, gezaagde middenkiel. De pleura (zijranden van de achterlijfssegmenten) zijn afgerond en assymetrisch. Bij de Turkse rivierkreeft zijn de pleura spits, vrijwel driehoekig en symmetrisch.
- [Gestreepte waterroofkever](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/gestreepte-waterroofkever/): De gestreepte waterroofkever (Graphoderus bilineatus De Geer 1774) is een zeldzame waterroofkever, beschermd onder bijlage II en IV van de Europese habitatrichtlijn. De gestreepte waterroofkever is opgenomen in het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM). Conform deze richtlijn wordt van de lidstaten verwacht dat de verspreiding en de trend in aantallen en verspreiding gemonitord en gerapporteerd wordt. Intensief verspreidingsonderzoek naar de soort in Nederland vindt plaats sinds 2004. In 2011 is het meetprogramma aangepast met de bedoeling om op termijn trends de kunnen waarnemen. Hiertoe zijn 360 vaste meetpunten aangewezen die om de drie tot zes jaar worden geïnventariseerd volgens vast protocol. Een link naar de handleiding is hier te vinden.
- [Medicinale bloedzuiger](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/medicinale-bloedzuiger/): De medicinale bloedzuiger valt onder het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM). De soort is momenteel bekend uit 29 10*10 km hokken in het zuiden en oosten van Nederland. Binnen dit gebied worden ongeveer 300 plekjes (poelen) om de 3-6 jaar onderzocht door vrijwilligers.
- [Roestbruine kniptor](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/roestbruine-kniptor/): In Nederland en België zijn weinig holle bomen, en is geschikt habitat voornamelijk te vinden in lanen, parken en op landgoederen, in oude hoogstamboomgaarden maar vooral ook dikkere, oudere knotbomen. Dit habitat staat onder druk, en is schaars in ons landschap.
- [Watergaasvlieg](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/watergaasvlieg/): De watergaasvlieg is een grote gaasvlieg met een oranjerode kop en een zwart lijf. De vlekkentekening op de vleugels kan erg in intensiteit verschillen. De meeste exemplaren die in Nederland worden waargenomen hebben de donkere vlekkentekening, zoals het exemplaar op de foto. Er worden echter ook geregeld dieren gezien, waarbij de tekening veel minder duidelijk is of zelfs geheel ontbreekt. Desondanks, als de biotoop en de karakteristieke vlucht in ogenschouw wordt genomen, is het bijna niet mogelijk om deze soort te verwarren met andere grote gaasvliegen. 
- [Lentevuurspin](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/lentevuurspin/): Van het vrouwtje zien we alleen, na goed zoeken, het bovengrondse deel van het web. Vanaf haar jeugd leeft ze in een gegraven gang die met spinsel wordt bekleed, maar in het voorjaar is ze wel genoodzaakt de gang te vergroten. Het uitgegraven zand verraadt dan haar verblijf. De gang loopt recht omlaag en is bij een volwassen vrouwtje vaak meer dan 10 cm lang. Boven de grond steekt het vanggedeelte van het spinsel uit in de vorm van een koepelvormig webje. Afhankelijk van de grootte, dus van de ouderdom van de spin kan dit bovengrondse deel wel tot 3 cm hoog worden. Het mannetje doet als jong dier precies hetzelfde en maakt ook een koker met een bovengronds vangweefsel. Als het mannetje na een laatste vervelling en enkele jaren oud volwassen is geworden, begin april, gaat hij op zoek naar een vrouwtje. Hij verlaat dan zijn woonbuis en gaat, traag lopend met zijn korte, dikke poten de omgeving verkennen. Het vinden van de woonbuis van het vrouwtje is wellicht een kwestie van feromonen, maar die moeten dan door de lucht komen, want het vrouwtje heeft haar woonbuis niet verlaten en er loopt dus geen geurspoor over de grond. Het mannetje zwaait ook voortdurend met zijn poten om een geurspoor te ontdekken. De paring vindt in de woonbuis plaats en daar maakt het vrouwtje ook haar eipakket, dat zij onder in de woonbuis bewaakt. De eieren komen in de woonbuis uit en de jongen worden door de moeder met voedselsappen gevoed, maar ze sterft al na korte tijd. De jongen zuigen dan de moeder verder leeg. Omdat ze nog een tijdje in met elkaar in de woonbuis verblijven wordt deze soort wel subsociaal genoemd. Sociaal gedrag met samenwonen in een groot web komt in deze familie van de grote kaardespinnen (Eresidae) ook voor. Na enige tijd zwermen de jonge dieren uit en graven hun eigen woonkokers. Volgens de literatuur neemt het volwassen worden drie jaren in beslag. 
- [Wespspin](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/wespspin/): Beide seksen van deze soort zijn aanvankelijk zilverkleurig behaard, zowel kopborststuk als achterlijf. De mannetjes zijn zogenaamde dwergmannetjes: ze zijn veel kleiner dan de vrouwtjes en missen de geel-zwarte bandering van het achterlijf. Het zijn de veel kleinere, ca 1 cm grote, bruinige spinnen die met hun relatief lange poten aan de randen van het web van een vrouwtje zitten. De vrouwtjes hebben duidelijk geringde poten en de typische geel-zwarte bandering, die steeds duidelijker wordt naarmate het achterlijf opzwelt door de vorming van eieren. Vlak voor het leggen van de eieren meet het lichaam ca 2,5 cm en met de poten mee bereiken zij een spanwijdte tot ca 3,5 cm. De dieren vallen op door zowel formaat als achterlijfspatroon. 
- [Grote gerande oeverspin](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/grote-gerande-oeverspin/): Het opvallendste kenmerk aan deze meestal donkerbruine tot zwarte dieren wordt gevormd door de geelwitte tot krijtwitte lengtebanden over de zijkanten van het kopborststuk en het achterlijf. De lengtebanden kunnen ook veel minder duidelijk aanwezig zijn, terwijl de lichaamskleur soms veel lichter, bijna olijfkleurig is. Deze variant is bekend van het centrale laagveengebied in Utrecht, Zuid- en Noord-Holland. In de kop van Overijssel en Friesland lijkt deze vorm niet voor te komen. Ook jonge exemplaren zijn vaak minder donker van kleur en hebben nog geen krijtwitte banden, maar eerder gelige, en de dieren zijn daardoor minder contrastrijk. 
- [Veenmol](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/veenmol/): De veenmol leidt een grotendeels ondergronds bestaan, bij voorkeur in losse, humusrijke bodem. In Nederland heeft hij een voorkeur voor veengronden. Met zijn graafpoten graaft hij gangenstelsels in de grond. Zijn menu bestaat hoofdzakelijk uit ongewervelde bodemdieren zoals insectenlarven en regenwormen, maar ook plantenwortels worden niet versmaad. 
- [Late naaldsteenvlieg](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/late-naaldsteenvlieg/): Een kleine, tengere steenvlieg, die net als andere naaldsteenvliegen de vleugels strak rond het lichaam heeft gerold, waardoor ze smal en langwerpig overkomen. Mannetjes zijn door de duidelijke rugstekels op tergiet 7 in Nederland makkelijk te herkennen. Vrouwtjes zijn door de genitale plaat op sterniet 8 met twee hoekige lobben te herkennen; verwarring met L. hippopus is mogelijk. Bij deze soort zijn de lobben op de genitale plaat echter gerond. Verder hebben deze twee soorten geen overlap in vliegtijd (L. fusca: augustus-november; L. hippopus: maart-juni).
- [Juchtleerkever](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/juchtleerkever/): De juchtleerkever staat in de bijlagen II en IV van de Europese Habitatrichtlijn en is opgenomen in de Wet natuurbescherming. De kever kent hiermee een strikte bescherming, inclusief haar biotoop.
- [Rode Amerikaanse rivierkreeft](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/rode-amerikaanse-rivierkreeft/): De rode Amerikaanse rivierkreeft kan tot 15 cm lang worden en is te herkennen aan de dieprode kleur in combinatie met rode, geprononceerde knobbels op de scharen. Jonge kreeften zijn daarentegen licht bruingroen van kleur. Aan de onderzijde van de staart is een zwarte pigmentlijn zichtbaar.
- [Valse weduwe](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/de-valse-weduwe-steatoda-paykulliana/)
- [Huissteatoda](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/huissteatoda-steatoda-triangulosa/)
- [Reuzensteatoda](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/reuzensteatoda-steatoda-nobilis/)
- [Grote Steatoda](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/grote-steatoda-steatoda-grossa/): Grote steatoda's zijn relatief grote spinnen. Vrouwtjes behalen een lichaamslengte van 6,5 – 10 mm, mannetjes zijn 4 – 6 mm groot. De vrouwtjes zijn variabel gekleurd. Doorgaans zijn ze geheel donkerbruin, met vaak een lichte band aan de voorrand op het achterlijf en erachter enkele zwak zichtbare witte driehoekjes. Mannetjes hebben een gelijksoortig patroon op het achterlijf, maar zijn slanker dan de vrouwtjes en vaak lichter gekleurd.
- [Westelijke zwarte weduwe](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/echte-weduwen-latrodectus/): De bekendste Latrodectus-soorten zijn zwarte weduwen (Latrodectus hesperus en L. mactans) uit Noord-Amerika en de roodrugspin Latrodectus hasselti uit Australië. Ook de bruine weduwe (Latrodectus geometricus) is enkele keren in Nederland gesignaleerd. Alle weduwen hebben felrode vlekken op de onderzijde van het lichaam, vaak in de vorm van een zandloper. De veel in Nederland voorkomende grote steatoda Steatoda grossa wordt vaak aangezien voor een zwarte weduwe, maar deze soort heeft geen rode vlekken op de lichaamsonderzijde.
- [Geelpoothoornaar](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/geelpoothoornaars/): Geelpoothoornaars zijn nog steeds vele malen zeldzamer dan Europese hoornaars en andere soorten die er oppervlakkig op lijken. Denk je een geelpoothoornaar gezien te hebben? Controleer dan eerst heel goed hoe je ze kunt herkennen! De geelpoothoornaar is grotendeels zwart. De kop is zwart, maar het gezicht is oranje van kleur. Het borststuk is helemaal zwart. Op het zwarte achterlijf loopt achteraan een brede oranje band en vooraan een smalle gele band. De poten zijn zwart en geel. De koninginnen worden maximaal 30 mm groot en de werksters zijn tussen de 17 en 24 mm groot.
- [Vliegend hert](https://kenniscentruminsecten.nl/soorten/vliegend-hert/): Het vliegend hert is in Nederland aanwezig op de Veluwe, in Twente, het Rijk van Nijmegen, midden-Limburg en Zuid-Limburg. Binnen deze verspreidingsgebieden bevindt de soort zich in meerdere, grotendeels geïsoleerde deelgebieden. Alhoewel vliegend hert goed kan vliegen, verspreid de soort zich nauwelijks, waardoor er vrijwel geen uitwisseling is tussen geïsoleerde populaties.

## Soortzoekers
- [Meikevers en verwanten](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/meikevers-en-verwanten/)
- [Langsteelgraafwespen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/langsteelgraafwespen/)
- [Vlooien](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/vlooien/)
- [Vleermuisvleugelmijten](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/vleermuisvleugelmijten/)
- [Vleermuisvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/vleermuisvliegen/)
- [Luisvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/luisvliegen/)
- [Bloedzuigende parasieten](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/bloedzuigende-parasieten/)
- [Wantsendoders](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/wantsendoders/)
- [Miljoenpoten](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/miljoenpoten/)
- [Mineermotten: Lithocolletinae](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/mineermotten-lithocolletinae/)
- [Landslakken](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/landslakken/)
- [Dagvlinders: Zandoogjes](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/dagvlinders-zandoogjes/)
- [Dagvlinders: Witjes](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/dagvlinders-witjes/)
- [Dagvlinders: Schoenlappers](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/dagvlinders-schoenlappers/)
- [Dagvlinders: Parelmoervlinders](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/dagvlinders-parelmoervlinders/)
- [Dagvlinders: Dikkopjes](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/dagvlinders-dikkopjes/)
- [Dagvlinders: Blauwtjes](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/dagvlinders-blauwtjes/)
- [Vermiljoenkever (larve)](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/vermiljoenkever-larve/)
- [Vermiljoenkever (imago)](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/vermiljoenkever-imago/)
- [Netvleugeligen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/netvleugeligen/)
- [Bodemdieren](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/bodemdieren/)
- [Bloedzuigers](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/bloedzuigers/)
- [Glimwormen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/glimwormen-work-in-progress/)
- [Mesttorren](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/mesttorren/)
- [Bijvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/bijvliegen/)
- [Zweefvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/zweefvliegen/)
- [Zoetwaterpissebedden](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/zoetwaterpissebedden/)
- [Zilvervisjes](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/zilvervisjes/)
- [Wolzwevers](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/wolzwevers/)
- [Water- en oppervlaktewantsen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/waterwantsen/)
- [Wapenvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/wapenvliegen/)
- [Tuinbijen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/tuinbijen/)
- [Sprinkhanen en Krekels](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/sprinkhanen-en-krekels/)
- [Schorpioenvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/schorpioenvliegen/)
- [Schildwantsen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/schildwantsen/)
- [Rotsspringers](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/rotsspringers/)
- [Rivierkreeften](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/rivierkreeften/)
- [Regenwormen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/regenwormen/)
- [Prachtkevers](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/prachtkevers/)
- [Pissebedden](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/pissebedden/)
- [Oorwormen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/oorwormen/)
- [Oliekevers](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/oliekevers/)
- [Netwantsen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/netwantsen/)
- [Mierenleeuwen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/mierenleeuwen/)
- [Mieren](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/mieren/)
- [Zandloopkevers](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/zandloopkevers/)
- [Loopkevers](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/loopkevers/)
- [Lieveheersbeestjes](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/lieveheersbeestjes/)
- [Landplatwormen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/landplatwormen/)
- [Knoopwespen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/knoopwespen/)
- [Karperluizen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/karperluizen/)
- [Kameelhalsvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/kameelhalsvliegen/)
- [Kakkerlakken](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/kakkerlakken/)
- [Insectenordes](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/insectenordes/)
- [Hooiwagens](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/hooiwagens/)
- [Hommels](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/hommels/)
- [Eendagsvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/haften/)
- [Gouden torren](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/bloemkevers/)
- [Boktorren](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/boktorren/)
- [Bruine- en sponsgaasvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/bruine-gaasvliegen/)
- [Groene gaasvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/groene-gaasvliegen/)
- [Blaaskopvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/blaaskopvliegen/)
- [Wol- en Harsbijen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/wol-en-harsbijen/)
- [Metselbijen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/metselbijen/)
- [Klokjesbijen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/klokjesbijen/)
- [Behangersbijen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/behangersbijen/)
- [Aaskevers](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/aaskevers/)
- [Bijen](https://kenniscentruminsecten.nl/soortzoekers/bijen/)

## Specialisten
- [Rick Buesink](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/rick-buesink/)
- [Wouter van Steenis](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/wouter-van-steenis/)
- [Bernhard van Vondel](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/bernhard-van-vondel/)
- [Harry Smit](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/harry-smit/)
- [Arjan Stroo (CMV)](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/arjan-stroo-cmv/)
- [Hans Nieuwenhuijsen](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/hans-nieuwenhuijsen/)
- [Peter van Helsdingen](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/peter-van-helsdingen/)
- [Theodoor Heijerman](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/theodoor-heijerman/)
- [Marc Pollet](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/marc-pollet/)
- [Cees van Achterberg](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/cees-van-achterberg/)
- [David Tempelman](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/david-tempelman/)
- [Bram Koese](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/bram-koese/)
- [Anne Krediet](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/anne-krediet/)
- [Theo Peeters](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/theo-peeters/)
- [Niels-Jan Dek](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/niels-jan-dek/)
- [André van Loon](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/andre-van-loon/)
- [Hans Turin](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/hans-turin/)
- [Weia Reinboud](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/weia-reinboud/)
- [Pjotr Oosterbroek](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/pjotr-oosterbroek/)
- [Sytske de Waart](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/sytske-de-waart/)
- [Oscar Vorst](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/oscar-vorst/)
- [Jan Cuppen](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/jan-cuppen/)
- [Christophe Brochard](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/christophe-brochard/)
- [Martin Soesbergen](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/martin-soesbergen/)
- [Jan Smit](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/jan-smit/)
- [Roy Kleukers](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/roy-kleukers/)
- [Jan Willem van Zuijlen](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/jan-willem-van-zuijlen/)
- [Wim Klein](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/wim-klein/)
- [Jeroen de Rond](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/jeroen-de-rond/)
- [Hans Roskam](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/hans-roskam/)
- [Matthijs Courbois](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/matthijs-courbois/)
- [Daan Drukker](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/daan-drukker/)
- [Joop Prijs](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/joop-prijs/)
- [Theo Zeegers](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/theo-zeegers/)
- [Kees Zwakhals](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/kees-zwakhals/)
- [Henk Moller Pillot](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/henk-moller-pillot/)
- [Liekele Sijstermans](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/liekele-sijstermans/)
- [Kees den Bieman](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/kees-den-bieman/)
- [Hans Huijbregts](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/hans-huijbregts/)
- [Gerard van der Velde](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/gerard-van-der-velde/)
- [Henk Pijpers](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/henk-pijpers/)
- [Jaap Winkelman](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/jaap-winkelman/)
- [Mark van Veen](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/mark-van-veen/)
- [Menno Reemer](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/menno-reemer/)
- [Jinze Noordijk](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/jinze-noordijk/)
- [Bas Drost](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/bas-drost/)
- [Ed Colijn](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/ed-colijn/)
- [Matty Berg](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/matty-berg/)
- [John Smit](https://kenniscentruminsecten.nl/specialisten/wessel/)

## Subgroepen
- [Langsteelgraafwespen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/langsteelgraafwespen/)
- [Plantenluizen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/plantenluizen/)
- [Platte schorskevers](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/platte-schorskevers/)
- [Waterroofkevers](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/waterroofkevers/)
- [Tweestaarten](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/tweestaarten/)
- [Beentasters](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/beentasters/)
- [Springstaarten](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/springstaarten/): In 2008 verscheen de 'Verspreidingsatlas Nederlandse landpissebedden, duizendpoten en miljoenpoten'. Atlassen zijn echter per definitie voorlopig. Ze zijn nog niet uitgegeven of de kennis is alweer deels achterhaald. Zelfs in gebieden waar het voorkomen goed in kaart is gebracht, is onder invloed van bijvoorbeeld klimaatverandering, habitatversnippering of verdroging de faunasamenstelling aan verandering onderhevig. 
- [Breedvoetvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/breedvoetvliegen/)
- [Oevervliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/oevervliegen/)
- [Kniptorren](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/kniptorren/)
- [Wortelduizendpoten](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/wortelduizendpoten/)
- [Schorpioenvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/schorpioenvliegen/)
- [Elzenvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/elzenvliegen/)
- [Kameelhalsvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/kameelhalsvliegen/)
- [Gaasvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/gaasvliegen/)
- [Kakkerlakken](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/kakkerlakken/)
- [Watermijten](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/watermijten/)
- [Vlokreeften](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/vlokreeften/)
- [Platwormen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/platwormen/)
- [Rivierkreeften](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/rivierkreeften/): EIS Kenniscentrum Insecten en Naturalis onderzoeken het voorkomen van rivierkreeften in Nederland. De afgelopen twintig jaar is het aantal soorten invasieve zoetwaterkreeften verdubbeld. Veel van deze (en eerder gemelde kreeften) hebben zich bovendien explosief uitgebreid. Hierdoor vormen ze inmiddels een opvallend fauna-element in grote delen van ons land. EIS kenniscentrum Insecten hoopt de ontwikkelingen op kreeftengebied in Nederland op de voet te kunnen volgen. 
- [Kieuwpootkreeften](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/kieuwpootkreeften/)
- [Dansmuggen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/dansmuggen/)
- [Bloedzuigers](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/bloedzuigers/)
- [Landplatwormen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/landplatwormen/): Landplatwormen zijn carnivoor. Ze voeden zich met kleine landslakken, maar ook met andere bodemorganismen zoals regenwormen en insecten(larven). Zelfs kannibalisme komt voor. Prooien worden opgespoord met chemoreceptoren in de kop. De prooi wordt omstrengeld en omgeven door een slijmerige excretie met verteringsenzymen, afgescheiden door de farynx zodat de buit opneembaar wordt gemaakt. Omdat landplatwormen lichtschuw zijn en een hoge luchtvochtigheid nodig hebben, komen ze voor op donkere, koele, vochtige plaatsen (zoals oevers van meren, rivieren, beken, kanalen en sloten). Ze jagen als het donker is, en overdag verschuilen ze zich onder stenen, planken, omgevallen boomstammen, rottend hout en -blad, houtblokken, puin, struiken, en stukken plastic. In tuinen zitten ze vaak onder bloempotten en stukken plastic, onder houten- of stenen tuinschuttingen, in de composthoop of bij voerbakken van huisdieren.
- [Regenwormen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/regenwormen/)
- [Duizendpoten](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/duizendpoten/): In 2008 verscheen de 'Verspreidingsatlas Nederlandse landpissebedden, duizendpoten en miljoenpoten'. Atlassen zijn echter per definitie voorlopig. Ze zijn nog niet uitgegeven of de kennis is alweer deels achterhaald. Zelfs in gebieden waar het voorkomen goed in kaart is gebracht, is onder invloed van bijvoorbeeld klimaatverandering, habitatversnippering of verdroging de faunasamenstelling aan verandering onderhevig. 
- [Pissebedden](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/landpissebedden/): In 2008 verscheen de 'Verspreidingsatlas Nederlandse landpissebedden, duizendpoten en miljoenpoten'. Atlassen zijn echter per definitie voorlopig. Ze zijn nog niet uitgegeven of de kennis is alweer deels achterhaald. Zelfs in gebieden waar het voorkomen goed in kaart is gebracht, is onder invloed van bijvoorbeeld klimaatverandering, habitatversnippering of verdroging de faunasamenstelling aan verandering onderhevig. 
- [Procto’s](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/proctos/)
- [Spinnendoders](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/spinnendoders/)
- [Darwinwespen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/darwinwespen/)
- [Schildwespen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/schildwespen/)
- [Goudwespen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/goudwespen/)
- [Steekmuggen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/steekmuggen/): Steekmuggen (Culicidae) zijn door hun fraaie schubjes een lust voor het oog, mits door een binoculair bekeken (of op zeer goede macrofoto’s). Bovendien zijn het vrijwel de enige ongewervelden die ook enthousiast belangstelling tonen voor jou. Desalniettemin zijn ze ondervertegenwoordigd wat het waarnemen door amateurentomologen betreft. Dat heeft alles te maken met de geringe afmetingen, tere bouw en het niet gemakkelijk voorhanden zijn van sleutels. Ze verliezen bij vastpakken al snel poten en schubben, en daarmee belangrijke kenmerken. Wie de steekmuggen voorzichtig in een buisje weet te krijgen en ze in de vriezer doodt, heeft meer kans op succes. Ook uitkweken is een uitstekende methode om mooie exemplaren te bemachtigen en heel simpel. Identificatie van het larvenstadium is in tegenstelling tot veel diptera-groepen uitstekend mogelijk en zelfs het popstadium laat zich op soort herkennen, al is daar ook nog wel wat te ontdekken/documenteren. Daarnaast wordt het steeds eenvoudiger goede foto’s van steekmuggen te maken (zelfs met mobiele telefoons). Alle reden dus om met de studie van deze groep aan de gang te gaan.
- [Zweefvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/zweefvliegen/)
- [Wolzwevers](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/wolzwevers/)
- [Wapenvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/wapenvliegen/)
- [Sluipvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/sluipvliegen/)
- [Viltvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/viltvliegen/)
- [Snipvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/snipvliegen/)
- [Prachtvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/prachtvliegen/)
- [Slankpootvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/slankpootvliegen/)
- [Slakkendoders](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/slakkendoders/)
- [Roofvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/roofvliegen/)
- [Motmuggen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/motmuggen/)
- [Zoenvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/zoenvliegen/)
- [Flappervliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/flappervliegen/)
- [Langpootmuggen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/langpootmuggen/)
- [Houtvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/houtvliegen/)
- [Horzels](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/horzels/)
- [Grasvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/grasvliegen/)
- [Fruitvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/fruitvliegen/)
- [Echte vliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/echte-vliegen/)
- [Dazen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/dazen/)
- [Dansvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/dansvliegen/)
- [Dambordvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/dambordvliegen/)
- [Bromvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/bromvliegen/)
- [Boorvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/boorvliegen/): Het uitbrengen van een tabel zorgt meestal voor een hernieuwde aandacht voor de betreffende groep. Met de Entomologische Tabellen 5 over de boorvliegen (Smit 2010) was dit niet anders. Er zijn verschillende leuke waarnemingen gedaan dit seizoen, waarvan in het decembernummer van Nederlandse Faunistische Mededelingen een overzicht gegeven zal worden.
- [Blaaskopvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/blaaskopvliegen/): Over de exacte gastheerrelaties van veel soorten is nog maar weinig bekend. We weten dat de dieren eieren afzetten in volwassen insecten in de vlucht: in een fractie van een seconde wordt bij een botsing in de lucht een eitje afgezet in het achterlijf van de gastheer. Het vrouwtje heeft daarvoor een speciaal ontwikkeld klampje, dat als een soort breekijzer de achterlijfsegmenten van elkaar drukt waarna er een eitje gedeponeerd kan worden. Geparasiteerde dieren gaan binnen een paar weken dood, maar voordat dit gebeurt, kruipen ze weg. Geparasiteerde exemplaren worden daardoor slechts zelden gevonden en kweekresultaten van blaaskopvliegen zijn daarom zeldzaam. Hierdoor is voor veel blaaskopvliegen niet met zekerheid bekend op welke soorten ze parasiteren. 
- [Plooivleugelwespen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/plooivleugelwespen/)
- [Mierwespen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/mierwespen/)
- [Mieren](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/mieren/)
- [Keverdoders](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/keverdoders/)
- [Houtwespen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/houtwespen/)
- [Graafwespen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/graafwespen/)
- [Galwespen (en andere galvormers)](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/gallen/)
- [Bladwespen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/bladwespen/)
- [Bijen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/bijen/)
- [Wantsen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/wantsen/)
- [Cicaden](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/cicaden/): In Nederland komen 432 soorten cicaden voor, verspreid over 9 families. Ieder jaar wordt echter een handvol nieuwe soorten voor Nederland gevonden en de verwachting is dat dit de komende jaren zal aanhouden. Dit mede doordat er veel zuidelijke soorten in ons land verschijnen en door het groeiend aantal waarnemers die vangsten melden via Waarneming.nl.
- [Termieten](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/termieten/)
- [Watertreders](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/watertreders/)
- [Snuitkevers](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/snuitkevers/)
- [Ruighaarkevers](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/ruighaarkevers/)
- [Bladsprietkevers](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/bladsprietkevers/)
- [Beekkevers](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/beekkevers/)
- [Aaskevers](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/aaskevers/)
- [Lieveheersbeestjes](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/lieveheersbeestjes/)
- [Pseudoschorpioenen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/bastaardschorpioenen/)
- [Hooiwagens](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/hooiwagens/): Voor het onderzoek naar de faunistiek en ecologie van de Nederlandse hooiwagens wordt onder andere een databestand opgebouwd van waarnemingen van de Nederlandse soorten. Tevens wordt jaarlijks de nieuwsbrief Opilionieuws, opgenomen in de Nieuwsbrief Spined, uitgegeven.
- [Teken](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/teken/)
- [Spinnen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/spinnen/): Spinnen worden ingedeeld in twee subordes. De Mygalomorphae (vogelspinnen) omvat vooral tropische en subtropische soorten, maar in Nederland komen twee soorten mijnspinnen (Atypus) voor. De andere suborde, de Araneomorphae (‘echte’ spinnen), is verdeeld in twee groepen op basis van hun webben. Cribellate spinnen (kaardespinnen) maken webben met een wollige textuur, terwijl acribellate spinnen webben met kleefdraden produceren.
- [Kortschildkevers](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/kortschildkevers/)
- [Knotswespen](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/knotswespen/)
- [Vliegend herten](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/vliegende-herten/)
- [Loopkevers](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/loopkevers/)
- [Bladkevers](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/bladkevers/): In Nederland komen 319 soorten bladkevers (Chrysomelidae) voor. In het kader van het project 'De Bladkevers van Nederland' is een deel van de Nederlandse kevercollecties bewerkt en geregistreerd in de EIS-database Chrysomelidae. Op de website "De Nederlandse Goudhaantjes" zijn in 2003 de resultaten van de 59 soorten tellende onderfamilie Chrysomelinae gepresenteerd. 
- [Boktorren](https://kenniscentruminsecten.nl/subgroepen/boktorren/)

## Werkgroepen
- [Breedvoetvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/breedvoetvliegen/)
- [Oevervliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/oevervliegen/)
- [Kniptorren](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/kniptorren/)
- [Bidsprinkhanen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/bidsprinkhanen/)
- [Elzenvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/elzenvliegen/)
- [Schorpioenvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/schorpioenvliegen/)
- [Kameelhalsvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/kameelhalsvliegen/)
- [Termieten](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/termieten/)
- [Rotsspringers](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/rotsspringers/)
- [Zilvervisjes](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/zilvervisjes/)
- [Procto’s](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/proctos/)
- [Spinnendoders](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/spinnendoders/)
- [Darwinwespen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/darwinwespen/)
- [Schildwespen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/schildwespen/)
- [Plooivleugelwespen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/plooivleugelwespen/)
- [Mierwespen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/mierwespen/)
- [Mieren](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/mieren/)
- [Knotswespen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/knotswespen/)
- [Keverdoders](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/keverdoders/)
- [Houtwespen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/houtwespen/)
- [Graafwespen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/graafwespen/)
- [Goudwespen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/goudwespen/)
- [Bladwespen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/bladwespen/)
- [Bijen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/bijen/)
- [Wandelende takken](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/wandelende-takken-bidsprinkhanen/)
- [Wantsen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/wantsen/)
- [Waaiervleugeligen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/waaiervleugeligen/)
- [Stofluizen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/stofluizen/)
- [Sprinkhanen en krekels](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/sprinkhanen-krekels/)
- [Oorwormen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/oorwormen/)
- [Gaasvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/gaasvliegen-en-verwanten/)
- [Kakkerlakken](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/kakkerlakken/)
- [Cicaden](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/cicaden/)
- [Weekdieren](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/mollusken/)
- [Watermijten](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/watermijten/)
- [Vlokreeften](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/vlokreeften/)
- [Steenvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/steenvliegen/)
- [Platwormen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/platwormen/)
- [Libellen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/libellen/)
- [Rivierkreeften](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/rivierkreeften/)
- [Schietmotten](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/schietmotten/)
- [Kieuwpootkreeften](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/kieuwpootkreeften/)
- [Eendagsvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/eendagsvliegen/)
- [Dansmuggen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/dansmuggen/)
- [Bloedzuigers](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/bloedzuigers/)
- [Regenwormen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/regenwormen/)
- [Springstaarten en verwanten](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/primitieve-insecten/)
- [Landplatwormen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/landplatwormen/)
- [Gallen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/gallen/)
- [Aaskevers](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/aaskevers/)
- [Beekkevers](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/beekkevers/)
- [Bladsprietkevers](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/bladsprietkevers/)
- [Boktorren](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/boktorren/)
- [Kortschildkevers](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/kortschildkevers/)
- [Lieveheersbeestjes](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/lieveheersbeestjes/)
- [Loopkevers](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/loopkevers/)
- [Ruighaarkevers](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/ruighaarkevers/)
- [Snuitkevers](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/snuittorren/)
- [Vliegende herten](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/vliegende-herten/)
- [Watertreders](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/watertreders/)
- [Hooiwagens](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/hooiwagens/)
- [Bastaardschorpioenen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/bastaardschorpioenen/)
- [Teken](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/teken/)
- [Dazen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/dazen/)
- [Echte vliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/echte-vliegen/)
- [Fruitvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/fruitvliegen/)
- [Grasvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/grasvliegen/)
- [Horzels](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/horzels/)
- [Houtvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/houtvliegen/)
- [Langpootmuggen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/langpootmuggen/)
- [Flappervliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/flappervliegen/)
- [Zoenvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/zoenvliegen/)
- [Motmuggen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/motmuggen/)
- [Roofvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/roofvliegen/)
- [Slakkendoders](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/slakkendoders/)
- [Slankpootvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/slankpootvliegen/)
- [Prachtvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/prachtvliegen/)
- [Snipvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/snavelvliegen/)
- [Viltvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/viltvliegen/)
- [Sluipvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/sluipvliegen/)
- [Wapenvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/wapenvliegen/)
- [Wolzwevers](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/wolzwevers/)
- [Zweefvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/zweefvliegen/)
- [Steekmuggen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/steekmuggen/)
- [Spinnen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/spinnen/)
- [Duizendpoten](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/duizendpoten/)
- [Landpissebedden](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/landpissebedden/): In 2008 verscheen de 'Verspreidingsatlas Nederlandse landpissebedden, duizendpoten en miljoenpoten'. Atlassen zijn echter per definitie voorlopig. Ze zijn nog niet uitgegeven of de kennis is alweer deels achterhaald. Zelfs in gebieden waar het voorkomen goed in kaart is gebracht, is onder invloed van bijvoorbeeld klimaatverandering, habitatversnippering of verdroging de faunasamenstelling aan verandering onderhevig. 
- [Blaaskopvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/blaaskopvliegen/): Bij een wespennest werden opvallende, kleinere wespen gevonden. Dit bleken echter geen wespen, maar blaaskopvliegen te zijn. Zij parasiteren op de wespen, maar verder is hier weinig over bekend. Gedurende een half uur konden de blaaskopvliegen bij het wespennest op film vastgelegd worden. En ook hun pogingen om hun eitjes bij de wespen in het achterlijf te brengen. 
- [Bladkevers](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/bladkevers-chrysomelidae/)
- [Dansvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/dansvliegen/)
- [Dambordvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/dambordvliegen/)
- [Bromvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/bromvliegen/)
- [Boorvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/werkgroepen/boorvliegen/): Het uitbrengen van een tabel zorgt meestal voor een hernieuwde aandacht voor de betreffende groep. Met de Entomologische Tabellen 5 over de boorvliegen (Smit 2010) was dit niet anders. Er zijn verschillende leuke waarnemingen gedaan dit seizoen, waarvan in het decembernummer van Nederlandse Faunistische Mededelingen een overzicht gegeven zal worden.

## Producten
- [Zoekkaart vliegend hert](https://kenniscentruminsecten.nl/product/zoekkaart-vliegend-hert/): De zoekkaart is ook beschikbaar als pdf.
- [Poster haften](https://kenniscentruminsecten.nl/product/poster-haften/): Poster op A2-formaat van de Nederlandse haften of eendagsvliegen. Foto’s van Daan Drukker. Te downloaden als pdf of gratis af te halen bij de receptie van Naturalis aan de Darwinweg 2 te Leiden. Via de bestelknop of via eis@naturalis.nl kun je aangeven welke en hoeveel posters je wilt hebben, wij leggen ze dan voor je klaar.
- [Poster gaasvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/product/poster-gaasvliegen/): Poster op A2-formaat van de Nederlandse gaasvliegen. Foto’s van Daan Drukker, Jurriën van Deijk, Jeroen Hoek en Dave Appleton. Te downloaden als pdf of gratis af te halen bij de receptie van Naturalis aan de Darwinweg 2 te Leiden. Via de bestelknop of via eis@naturalis.nl kun je aangeven welke en hoeveel posters je wilt hebben, wij leggen ze dan voor je klaar.
- [ET 16 – Plooivleugelwespen](https://kenniscentruminsecten.nl/product/et-16-plooivleugelwespen/): In deze Entomologische Tabel komen bekende plooivleugelwespen zoals de Europese hoornaar, Duitse wesp en Franse veldwesp aan bod. Maar in Nederland komen nog 56 andere soorten plooivleugelwespen voor. In deze publicatie zijn nog 13 extra soorten uit het nabije buitenland opgenomen. De sleutels zijn geïllustreerd met prachtige detailfoto's van onder meer Albert de Wilde. Daarnaast zijn van de meeste soorten veldfoto's beschikbaar. Per soort is een bespreking opgenomen en voor de Nederlandse soorten een verspreidingskaart.
- [NFM 64 – Bonaire special](https://kenniscentruminsecten.nl/product/nederlandse-faunistische-mededelingen-64-special-issue-bonaire/): De NFM 64 Bonaire special is hier te bestellen via print-on-demand.
- [Poster lieveheersbeestjes](https://kenniscentruminsecten.nl/product/poster-lieveheersbeestjes/): Poster op A2-formaat van de Nederlandse lieveheersbeestjes. Foto’s van Theodoor Heijerman. Te downloaden als pdf of gratis af te halen bij de receptie van Naturalis aan de Darwinweg 2 te Leiden. Via de bestelknop of via eis@naturalis.nl kun je aangeven welke en hoeveel posters je wilt hebben, wij leggen ze dan voor je klaar.
- [Poster tuinbijen](https://kenniscentruminsecten.nl/product/poster-tuinbijen/): Poster op A2-formaat van de Nederlandse tuinbijen. Illustraties door Jeroen de Rond. Te downloaden als pdf of gratis af te halen bij de receptie van Naturalis aan de Darwinweg 2 te Leiden. Via de bestelknop of via eis@naturalis.nl kun je aangeven welke en hoeveel posters je wilt hebben, wij leggen ze dan voor je klaar.
- [Poster wantsen](https://kenniscentruminsecten.nl/product/poster-wantsen/): Poster op A2-formaat van de Nederlandse wantsen. Foto’s van Theodoor Heijerman. Te downloaden als pdf of gratis af te halen bij de receptie van Naturalis aan de Darwinweg 2 te Leiden. Via de bestelknop of via eis@naturalis.nl kun je aangeven welke en hoeveel posters je wilt hebben, wij leggen ze dan voor je klaar.
- [Poster sprinkhanen](https://kenniscentruminsecten.nl/product/poster-sprinkhanen/): Poster op A2-formaat van de Nederlandse sprinkhanen. Foto’s van Paul van Hoof. Te downloaden als pdf of gratis af te halen bij de receptie van Naturalis aan de Darwinweg 2 te Leiden. Via de bestelknop of via eis@naturalis.nl kun je aangeven welke en hoeveel posters je wilt hebben, wij leggen ze dan voor je klaar.
- [Poster doodhoutkevers](https://kenniscentruminsecten.nl/product/posters/): Poster op A2-formaat van de Nederlandse doodhoutkevers. Foto's van Theodoor Heijerman. Te downloaden als pdf of gratis af te halen bij de receptie van Naturalis aan de Darwinweg 2 te Leiden. Via de bestelknop of via eis@naturalis.nl kun je aangeven welke en hoeveel posters je wilt hebben, wij leggen ze dan voor je klaar.
- [Zoekkaart landplatwormen](https://kenniscentruminsecten.nl/product/zoekkaart-landplatwormen/): De zoekkaart is ook beschikbaar als pdf.
- [Zoekkaart hommels](https://kenniscentruminsecten.nl/product/zoekkaart-hommels-2/): De zoekkaart is ook beschikbaar als pdf.
- [Zoekkaart bewoners bijenhotels](https://kenniscentruminsecten.nl/product/zoekkaart-bijenhotels/): De zoekkaart is ook beschikbaar als pdf.
- [Zoekkaart tuinbijen](https://kenniscentruminsecten.nl/product/zoekkaart-tuinbijen/): De zoekkaart is ook beschikbaar als pdf.
- [Zoekkaart rivierkreeften](https://kenniscentruminsecten.nl/product/zoekkaart-rivierkreeften/): De zoekkaart is ook beschikbaar als pdf.
- [Zoekkaart pissebedden](https://kenniscentruminsecten.nl/product/zoekkaart-pissebedden/): De zoekkaart is ook beschikbaar als pdf.
- [Zoekkaart sprinkhanen](https://kenniscentruminsecten.nl/product/zoekkaart-sprinkhanen/): De zoekkaart is ook beschikbaar als pdf.
- [Veldgids plantengallen](https://kenniscentruminsecten.nl/product/veldgids-plantengallen/): Plantengallen kan je overal vinden: in bossen, parken maar ook in kleine tuinen. Gallen zijn abnormale vergroeiingen van plantendelen die veroorzaakt worden door galwespen, galmuggen, galmijten of andere organismen. De diversiteit van gallen in kleuren en vormen is groot. In Nederland zijn meer dan 800 van dit soort vergroeiingen op planten te vinden! Deze veldgids laat met foto’s deze grote verscheidenheid zien en gaat op een laagdrempelige, maar wetenschappelijke manier in op de herkenning van plantengallen.
- [Basisgids hommels](https://kenniscentruminsecten.nl/product/basisgids-hommels/): Deze gids is bedoeld voor mensen die de Nederlandse hommels willen leren herkennen. Door hun formaat en kleurig uiterlijk lijken hommels makkelijk op naam te brengen. Schijn bedriegt echter en iedereen die aan hommels begint zal op een gegeven moment dieren tegenkomen die niet met zekerheid herkend kunnen worden. Als je doorzet zal je ontdekken dat hommels kijken een leuke hobby is. Veel soorten zijn sterk achteruit gegaan maar toch kan je bijna overal hommels tegenkomen, zelfs als 's zomers het weer een keer tegenvalt en andere insecten verstek laten gaan.
- [Verspreidingsatlas zweefvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/product/verspreidingsatlas-zweefvliegen/): De verspreidingsatlas Nederlandse zweefvliegen is hier te bestellen via print-on-demand.
- [Verspreidingsatlas boktorren](https://kenniscentruminsecten.nl/product/verspreidingsatlas-boktorren/): Verspreidingskaarten en diagrammen van de fenologie van 87 inheemse soorten boktorren, met informatie over levenswijze, habitat, status en de beste manieren om de soorten te vinden. De atlas laat zien dat een aantal soorten bijna geheel uit Nederland is verdwenen, maar ook dat een aantal soorten zich uitbreidt, onder meer door verbeterd bosbeheer. Daarnaast is het waarschijnlijk dat enkele zuidelijke soorten gaan profiteren van de warmere zomers. Door publicatie van deze atlas en Entomologische Tabel numer 2 over boktorren zal het aantal waarnemingen komende jaren vermoedelijk toenemen. Direct na het verschijnen van de atlas is onze fauna al verrijkt met nog drie soorten.
- [Ecologische atlas mieren](https://kenniscentruminsecten.nl/product/ecologische-atlas-mieren/): Deze nieuwe mierenatlas is een uitgebreide actualisering van de atlas uit 2004 (onderdeel van Nederlandse Fauna 6, Wespen en mieren van Nederland). Voor het eerst zijn ook de in Nederland voorkomende exotische mierensoorten in kaart gebracht. In totaal vermeldt deze atlas 68 inheemse soorten (waarvan negen nieuwe sinds 2004), 36 gevestigde exoten (waarvan er negen ook in het buitengebied voorkomen en 27 exclusief in gebouwen leven) en 84 incidenteel waargenomen exoten. Voor de 68 inheemse soorten wordt naast de verspreidingskaart ook een ecologisch profiel gegeven met informatie over de biologie en ecologie.
- [Verspreidingsatlas slankpootvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/product/verspreidingsatlas-slankpootvliegen/): De verspreidingsatlas slankpootvliegen is hier te bestellen via print-on-demand.
- [Verspreidingsatlas wantsen II](https://kenniscentruminsecten.nl/product/verspreidingsatlas-wantsen-ii/): Dit boekje is het tweede deel van een vijfdelige serie over de verspreiding van de Nederlandse wantsen. Deel II van de verspreidingsatlas van de Nederlandse wantsen behandelt de Cimicomorpha, met uitzondering van de familie Miridae, die in deel III aan bod zal komen. Het betreft de families Tingidae, Microphysidae, Nabidae, Anthocoridae, Cimicidae en Reduviidae.
- [Verspreidingsatlas wantsen III](https://kenniscentruminsecten.nl/product/verspreidingsatlas-wantsen-iii/): Een lijvig werk met verspreidingsoverzichten van de grote groep van de bloemwantsen (Miridae). In totaal worden 240 soorten behandeld, waarbij de nadruk ligt op de verspreiding in Nederland. Ook is per soort een Europese kaart opgenomen. Een mooie tekening van Jeroen de Rond illustreert iedere subfamilie.
- [Verspreidingsatlas wantsen IV](https://kenniscentruminsecten.nl/product/verspreidingsatlas-wantsen-iv/): Deel vier in deze serie behandelt de 118 soorten van de schorswantsen Aradidae (7 soorten), bodemwantsen Lygaeidae (98), amarantwantsenPiesmatidae ( 3), steltwantsen Berytidae (9) en vuurwantsen Pyrrhocoridae (1). De soortteksten geven informatie over verspreiding, habitat en ecologie, status en literatuur. Net als in het vorige deel wordt op kaart de verspreiding in Nederland voor en vanaf 1980 gegeven en wordt de aan- of afwezigheid in alle Europese landen getoond. De fenologie, uitgesplitst naar mannen en vrouwen, staat geïllustreerd met een diagram.
- [Verspreidingsatlas wantsen V](https://kenniscentruminsecten.nl/product/verspreidingsatlas-wantsen-v/): Deel vijf in deze serie behandelt de 118 soorten van de wolfsmelkwantsen Stenocephalidae (2 soorten), glasvleugelwantsen Rhopalidae (10), kromsprietwantsen Alydidae (1), randwantsen Coreidae (14), graafwantsen Cydnidae (12), viooltjeswantsen Thyreocoridae (1), kogelwantsen Plataspidae (1), kielwantsen Acanthosomatidae (7), pantserwantsen Scutelleridae (6) en schildwantsen Pentatomidae (38). De soortteksten geven informatie over verspreiding, habitat en ecologie, status en literatuur. In afwijking van de vorige deel wordt op kaart de verspreiding in Nederland voor 1980, tussen 1980 en 2000 en vanaf 2000 gegeven. Daarnaast wordt ook nu weer de aan- of afwezigheid in de Europese landen getoond en wordt de fenologie, uitgesplitst naar mannen en vrouwen, geïllustreerd met een diagram.
- [Verspreidingsatlas wantsen VI](https://kenniscentruminsecten.nl/product/verspreidingsatlas-nederlandse-wantsen-hemiptera-heteroptera-deel-vi-supplement/): Met de verschijning van deel VI van de verspreidingsatlassen van de Nederlandse wantsen is de serie compleet. Dit laatste supplementdeel behandelt de 21 soorten die na de publicatie van de delen I-V aan de Nederlandse lijst zijn toegevoegd. Bovendien wordt een geactualiseerd overzicht gegeven van de verspreiding van alle 661 tot en met 2020 vastgestelde soorten, met zowel Nederlandse als Europese verspreidingskaartjes. Bij de Nederlandse kaartjes wordt daarbij onderscheid gemaakt in de periodes vóór en vanaf 2000.
- [Passie voor kleine beestjes](https://kenniscentruminsecten.nl/product/passie-voor-kleine-beestjes/): Het boekje uitgegeven ter ere van het 33,3-jarig jubileum van stichting EIS. Stuk voor stuk verhalen over bijzondere dieren op onverwachte plekken.
- [Themanummer Hommels](https://kenniscentruminsecten.nl/product/themanummer-hommels-entomologische-berichten/): Met diverse interessante artikelen over hommels en een atlas van de Nederlandse hommels.
- [Bijenplanten](https://kenniscentruminsecten.nl/product/bijenplanten-nectar-en-stuifmeel-voor-honingbijen/): Dit boek is het levenswerk van Arjen Neve (1931-2013). Als (hobby)imker raakte hij gefascineerd door de bijzondere relatie tussen planten en bijen. Hij constateerde al snel dat er een grote diversiteit bestond in de wijze waarop bloemen zijn ingericht om bijen te manipuleren, zodanig dat zij zorgen voor de voortplanting van de plant. Hij verplaatste zich daarbij in de bijen en de manier waarop zij een bloem waarnemen. Vele duizenden uren van zijn vrije tijd besteedde hij aan het observeren van bijen die nectar ‘puren’ en stuifmeel verzamelen op de verschillende typen bloemen. Hij maakte nauwkeurige notities van het gedrag van de bijen en pentekeningen van de planten en de relevante onderdelen van de bloemen. Hij introduceerde ook het begrip bijenweide, het totaal aan bloeiende planten dat op een plek (bijvoorbeeld een woonwijk) in een bepaalde periode voor bijen beschikbaar is. In dit boek worden al deze ervaringen vastgelegd. Het bevat een schat aan informatie voor eenieder die geïnteresseerd is in bloemen, bijen en bestuiving.
- [Gasten van bijenhotels](https://kenniscentruminsecten.nl/product/gasten-van-bijenhotels/): Dit boek geeft informatie en tips over bijenhotels en hun bewoners. Daaruit blijkt dat goede bijenhotels ecosystemen in het klein zijn. Niet alleen bijen, maar ook wespen, oorwormen en kevers leven in de gangetjes. Daarnaast zijn er allerlei predatoren, parasieten en tijdelijke gasten die rondom het bijenhotel kunnen worden waargenomen. Auteur Pieter van Breugel heeft in de loop van de jaren een grote kennis opgebouwd over bijenhotels en deelt deze met ons in dit boek.
- [Grasshoppers of Greece](https://kenniscentruminsecten.nl/product/the-grasshoppers-of-greece/): The grasshoppers of Greece form a very diverse and interesting insect group; from tiny crickets living in ant nests, ancient looking stone hoppers and colourful bright bush-crickets Poecilimon to the giant predatory bush-crickets of the genus Saga. Altogether 378 species of grasshoppers are known from Greece, 139 of which are endemic. With this field guide the genera and species can be identified through keys, descriptions, maps, calling songs and oscillograms.
- [ET 15 – Haften](https://kenniscentruminsecten.nl/product/entomologische-tabellen-15-de-haften-van-de-benelux-ephemeroptera/): Met deze Entomologische Tabel kunnen alle 82 soorten haften uit de Benelux op naam gebracht worden. Er zijn sleutels voor zowel larven, subimago’s als imago’s opgenomen, geïllustreerd met talloze nieuwe foto’s. Daarnaast zijn overzichtsplaten opgenomen, waardoor een snelle vergelijking tussen de soorten gemaakt kan worden. In de soortbesprekingen wordt ingegaan op de biologie en verspreiding. Uit Nederland zijn 64 soorten bekend, waarvan de paarse driestaart Paraleptophlebia werneri hier voor het eerst gemeld wordt. Voor België wordt de mosbeekhaft Electrogena lateralis voor het eerst gemeld. Dit brengt het totaal aantal Belgische soorten op 68. Uit Luxemburg zijn 47 soorten bekend.
- [ET 14 – Schietmotten](https://kenniscentruminsecten.nl/product/et-14-de-schietmotten-van-de-benelux-trichoptera/): Deze publicatie bevat de eerste determinatietabel voor de schietmotten van de Benelux. De tabel valt uiteen in 21 deeltabellen, geïllustreerd met talloze originele foto’s en lijntekeningen. Uit de Benelux zijn 232 soorten schietmotten bekend: 182 in Nederland, 215 in België en 189 in Luxemburg. Verder zijn 11 soorten uit aangrenzende gebieden opgenomen. In de soortbesprekingen wordt de kennis per soort samengevat, inclusief notities over de habitat en zeldzaamheid. Van veel soorten is een veldfoto opgenomen. Hopelijk zal deze uitgave de studie van deze interessante insecten stimuleren en ook bijdragen aan het behoud van hun leefgebieden.
- [ET 13 – Slakkendoders](https://kenniscentruminsecten.nl/product/et-13-de-nederlandse-slakkendoders-sciomyzidae/): Met deze Entomologische Tabel kunnen alle 67 uit Nederland bekende soorten slakkendoders op naam gebracht worden, evenals 17 extra soorten die in aangrenzende landen voorkomen. Twee soorten worden hier voor het eerst uit Nederland gemeld: Sciomyza dryomyzina en Pherbellia sordida. Van elke soort wordt de huidige kennis over de levenswijze van vlieg en larve en de verspreiding in Nederland besproken.
- [ET 12 – Aaskevers](https://kenniscentruminsecten.nl/product/et-12-de-nederlandse-aaskevers-silphidae/): Met deze publicatie kunnen 21 in Nederland voorkomende volwassen aaskevers op naam gebracht worden door middel van een eenvoudige determinatietabel. Daarnaast is een sleutel opgenomen voor de larven waarmee de meeste soorten, uitgezonderd de doodgravers en de soorten uit het genus Thanatophilus, tot op soort kunnen worden gedetermineerd. Verder wordt informatie verstrekt over de Nederlandse aaskeverfaunistiek en -studie, de morfologie en biologie van elke soort en zijn kaartjes met de verspreiding van de soorten in Nederland en Europa opgenomen. Op de fotoplaten worden de kenmerken van de volwassen kevers en larven afgebeeld met 291 speciaal voor deze uitgave vervaardigde foto’s.
- [ET 11 – Watermijten](https://kenniscentruminsecten.nl/product/et-11-de-nederlandse-watermijten-acari-hydrachnida/): Watermijten zijn vaak opvallend gekleurde, kleine waterdiertjes met een interessante levenswijze. Het zijn spinachtigen, waarvan de larven parasiteren op waterinsecten. Sommige soorten leven in zoetwatersponzen en mossels. In Nederland komen 273 soorten voor. Watermijten zijn ook economisch relevant omdat ze door waterschappen gebruikt worden bij analyses van de waterkwaliteit van sloten, plassen en beken. In deze uitgave wordt een determinatiesleutel gepresenteerd tot de Nederlandse soorten. Van elke soort is een korte bespreking en een verspreidingskaart opgenomen.
- [ET 10 – Breedvoetvliegen](https://kenniscentruminsecten.nl/product/et-10-de-nederlandse-breedvoetvliegen-en-basterdbreedvoetvliegen-platypezidae-opetiidae/): Met deze Entomologische Tabel kunnen alle 36 uit Nederland bekende soorten breedvoetvliegen op naam gebracht worden, evenals 12 extra soorten die in aangrenzende landen voorkomen. Twaalf soorten worden hier voor het eerst gemeld. Daarnaast komt ook de enige Europese soort van de verwante familie van de basterdbreedvoetvliegen aan bod. Speciaal ter gelegenheid van deze publicatie hebben alle soorten voor het eerst een Nederlandse naam gekregen. Van elke soort wordt de huidige kennis over de biologie en de verspreiding in Nederland besproken.
- [ET 9 – Loopkevers](https://kenniscentruminsecten.nl/product/et-9-de-loopkevers-van-nederland-en-belgie-carabidae/): Deze publicatie biedt een geïllustreerde determinatietabel waarmee alle loopkevers van Nederland en België eenvoudig op naam gebracht kunnen worden. De 19 kleurenplaten met foto’s van alle soorten ondersteunen de herkenning en vormen een fraai overzicht van de diversiteit van de groep. Tenslotte is van elke soort een verspreidingskaart op provincieniveau opgenomen.
- [ET 8 – Sprinkhanen](https://kenniscentruminsecten.nl/product/et-8-de-nederlandse-sprinkhanen-en-krekels-orthoptera/): Wereldwijd zijn ruim 26.000 soorten sprinkhanen en krekels bekend, in Europa meer dan 1000 en in Nederland 50. Deze publicatie biedt een nieuwe determinatiesleutel en soortbesprekingen waarmee er weer een actueel overzicht van de kennis van de Nederlandse soorten beschikbaar is. Daarnaast worden de resultaten uit het atlasproject (2006-2014) gepresenteerd. Door de vergelijking met het project van 1990-1995 was het mogelijk om de spectaculaire veranderingen in de sprinkhanenfauna goed te documenteren.
- [ET 6 – Rivierkreeften](https://kenniscentruminsecten.nl/product/et-6-de-nederlandse-rivierkreeften-astacoidea-parastacoidea/): Met deze publicatie is het voor het eerst mogelijk om alle thans in Nederland voorkomende volwassen rivierkreeften op naam te brengen. Daarnaast zijn soorten die veel in de handel circuleren en enkele soorten uit omringende landen opgenomen. Daarmee is deze publicatie ook voor West-Europa compleet, zowel wat betreft de inheemse als de exotische soorten.
- [ET 2 – Boktorren](https://kenniscentruminsecten.nl/product/et-2-de-nederlandse-boktorren-cerambycidae/): De familie van de boktorren valt op door hun grootte, kleuren en vormenrijkdom. De volwassen kevers vindt men veel op bloemen en op hout. De larven kunnen schade aan bomen en soms ook timmerhout veroorzaken. Met dit boekje in de hand kunnen alle Nederlandse boktorren op eenvoudige wijze op naam gebracht worden. De determinatiesleutel is gebaseerd op veldkenmerken en alle soorten zijn afgebeeld op overzichtelijke platen.